Greqia dhe Turqia akuzojnë njëra-tjetrën si përgjegjëse për tensionet në rritje midis dy vendeve. Bëhet fjalë për ujërat territoriale, pretendimet territoriale dhe ndikimin në Mesdhe, shkruan Deutsche Welle. Situata po përkeqësohet gjithnjë e më shumë.
Greqia ankohet për shkeljet e hapësirës ajrore, parqet kombëtare turke në det, të cilat i konsideron të paligjshme, si dhe për transferimin e trupave turke në bregdet. Nga ana tjetër, Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan i bën thirrje Greqisë t’i japë fund “militarizimit” të ishujve të saj. Ministri i tij i Jashtëm, Hakan Fidan, flet për një kërcënim sigurie për Turqinë.
Greqia po armatoset
Mary Bossis është profesore emeritus e Sigurisë Ndërkombëtare në Universitetin e Pireut. Ajo paralajmëron për një epokë të re: “Po dëshmojmë përshkallëzim në rritje dhe retorikë kërcënuese si nga pala turke, ashtu edhe nga ajo greke. E gjithë kjo, si dhe mjedisi i pasigurt rajonal dhe ndërkombëtar, kontribuojnë në faktin që këto tensione mund të arrijnë një pikë më ekstreme.”
Qeveria greke tani mbështetet te parandalimi. Parimi është i thjeshtë: kushdo që dëshiron paqe, le të përgatitet më mirë për luftë. Në fund të gushtit, Greqia nënshkroi një marrëveshje armësh me vlerë shumë milionë euro me Izraelin. Projekti quhet “Mburoja e Akilit”. Greqia do të marrë një sistem gjithëpërfshirës të mbrojtjes ajrore, ndërsa në të njëjtën kohë do të investojë në industrinë e vet të mbrojtjes.
Rajon i destabilizuar
Sipas analistit dhe gazetarit grek John Psaropoulos, kjo është thjesht një çështje vetëmbrojtjeje: “Nga perspektiva greke, destabilizimi i rajonit përreth Ukrainës, dhe tani edhe në Gjirin Persik dhe Detin e Kuq, është një lajm i keq për përmbajtjen e këtij konflikti me Turqinë.” Këto konflikte krijuan një “atmosferë paligjshmërie”, në të cilën “lufta u normalizua”.
Gazetari Psaropoulos ankohet se konflikti me Turqinë po merr pak vëmendje në Evropë dhe Gjermani. Por, sa më gjatë që konfliktet lihen të pazgjidhura, aq më shumë ka gjasa që të lindin probleme serioze në planin afatgjatë. “Greqia e sheh Turqinë si një Rusi të mundshme. Perceptimin e kërcënimit që Evropa ka sot ndaj Rusisë, Greqia e ka pasur ndaj Turqisë për një kohë të gjatë”, thotë ai.
Detajet
Ky perceptim ka një histori të gjatë, që daton që nga Perandoria Osmane. Në dekadat e fundit, veçanërisht pas pushtimit turk të Qipros në vitin 1974, Greqia dhe Turqia janë përplasur vazhdimisht për çështje të ndryshme në Detin Egje. Ronald Meinardus ka një doktoraturë në këtë fushë dhe ka jetuar në Greqi për një kohë të gjatë. Ai tani punon si bashkëpunëtor kërkimor në organizatën kërkimore ELIAMEP, me seli në Athinë. “Nuk ka marrëveshje për atë që është në të vërtetë në diskutim, as për mënyrën se si duhet të zgjidhen këto çështje”, thotë ai. Konflikti është në një ngërç.
Turqia dëshiron të ndryshojë status quo-në
Për qeverinë greke, për shembull, çështja e së drejtës për të zgjeruar ujërat territoriale rreth ishujve të Egjeut në 12 milje detare është e qartë. Konkretisht, kjo e drejtë bëhet e mundur nga Konventa e Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtën e Detit.
Megjithatë, parlamenti turk vendosi në vitin 1995 se do ta konsideronte një veprim të tillë nga Greqia si arsye për luftë. Turqia ka frikë se, për shkak të numrit të madh të ishujve grekë, ujërat ndërkombëtare në Detin Egje mund të reduktohen ndjeshëm, duke kufizuar në mënyrë drastike trafikun detar turk. Por ka ende shumë çështje të diskutueshme. Turqia, për shembull, flet për disa “zona gri”, në të cilat sovraniteti mbi ishujt individualë dhe shkëmbinjtë e pabanuar nuk është i qartësuar.
Megjithatë, nga perspektiva greke, statusi i tyre është i rregulluar qartë. Vëzhguesi Meinardus beson se Turqia po ndjek qëllimisht një strategji për të zgjeruar numrin e çështjeve të diskutueshme: “Sa më e vogël të jetë shporta e mosmarrëveshjeve, aq më pak shanse keni për të nxjerrë diçka prej saj.
Por sa më shumë gjëra të investoni në të, aq më të mëdha janë shanset që të jeni në gjendje të merrni diçka me vete”, përshkruan ai strategjinë turke. Status quo-ja është, në fakt, në interes të Greqisë. “Dhe këtë status quo Turqia dëshiron ta ndryshojë. Turqia është një fuqi revizioniste”, thotë Meinardus.
Shkencëtari politik turk flet për “konfliktin familjar”
Vëzhguesit grekë, ndër të tjera, përmendin doktrinën e “Atdheut Blu” të Turqisë, e cila së shpejti duhet të debatohet në parlament. Ajo parashikon një zgjerim të konsiderueshëm të zonave turke të ndikimit në Mesdhe. Kritikët flasin për plane ekspansioniste neo-osmane.
Megjithatë, politologu Hüseyin Bağcı nga Ankaraja përpiqet ta qetësojë situatën: “Nuk mund të ketë një konflikt ushtarak midis Turqisë dhe Greqisë, sepse të dyja palët janë anëtare të NATO-s dhe nuk mund ta bëjnë këtë. Është një konflikt familjar dhe duhet të zgjidhet brenda NATO-s, por edhe brenda Bashkimit Evropian.”
Motive politike të brendshme?
Fakti që Turqia ka dërguar pak më shumë se 2,000 trupa në rajonin bregdetar në jug të Izmirit është një shenjë se ajo është gati për të luftuar. Por Presidenti Erdogan nuk është i interesuar për luftë gjithsesi, sipas Bağcı. Ekspertët pajtohen se pjesa më e madhe e kësaj është e motivuar nga politika e brendshme.
Greqia do të mbajë zgjedhje në pranverë dhe kryeministri Kyriakos Mitsotakis nuk dëshiron të duket i dobët. Një gjë është e sigurt: koha e “ujërave të qeta”, siç u quajt periudha e qetësimit të marrëdhënieve pas vizitës së Erdoganit në Athinë në vitin 2023, ka mbaruar, përfundon DW.
