Dikur, jo edhe aq kohë më parë, Evropa e refuzonte dhe e përçmonte të djathtën ekstreme. Pjesa më e madhe e qytetarëve evropianë e mbante jashtë korridoreve dhe i bllokonte hyrjen në sallonet e pushtetit. Sot ia pastrojnë karrigen, i shtrojnë tryezën dhe flasin gjuhën e saj. Po mësohen të bashkëjetojnë me të. Dhe e votojnë.
Vlerësohet se rreth një në katër votues në tri ekonomitë më të mëdha të Eurozonës Gjermani, Francë dhe Itali e zgjedh atë në kutinë e votimit. Dhe ajo vazhdon të përparojë. Jo me çizme dhe uniforma, siç e përfytyronin dikur qytetarët e frikësuar, por me pamjen e zakonshme të njerëzve që shkojnë çdo ditë në punë.
Kohët ndryshojnë. Konservatorët e moderuar të qendrës së djathtë dhe socialdemokratët reformistë, dikur forcat dominuese të politikës evropiane, po mbeten pas së djathtës ekstreme në sondazhe dhe zgjedhje.
Pavarësisht formës që merr ajo në secilin vend të Kontinentit të Vjetër dhe mënyrës se si shprehet agjenda e saj, dallimet mes rrymave të ndryshme po bëhen gjithnjë e më të paqarta. Nacional-populiste apo reaksionare, radikale antisistem apo të tërhequra nga ekstremizmi, ato kanë një bazë të ngjashme.
Profili i tyre
Megjithëse nuk i përkasin një rryme të vetme, partitë e së djathtës ekstreme i bashkon një fill i përbashkët. Në radhët e tyre gjenden autoritarë antidemokratikë dhe radikalë antisistem me qëndrime antiliberale. Ato përfshijnë euroskeptikë të theksuar, kundërshtarë të vendosur të emigracionit dhe mbështetës të vijës së ashpër për ligjin dhe rendin.
Mes tyre ka edhe mohues të ndryshimeve klimatike, kundërshtarë të ashpër të kulturës “woke”, mbështetës të Donald Trumpit dhe simpatizantë të Vladimir Putinit.
Në çdo vend të BE-së ato zhvillojnë një betejë të gjerë kulturore dhe ideologjike. Ndërtojnë me mjeshtëri përplasjen mes një “elite të korruptuar” dhe një “populli të virtytshëm”. Shfrytëzojnë zhgënjimin, lodhjen politike, mosbesimin, braktisjen e periferive dhe krizën e përfaqësimit.
Të transformuara dhe me një imazh të ri, ato nuk ngjajnë më me anëtarët e izoluar të partive dikur periferike.
E djathta ekstreme tashmë ka fituar legjitimitet për të marrë pjesë në pushtet, në mos edhe të drejtën për të qeverisur. Një pjesë e konsiderueshme e shoqërive evropiane, të ndara për të ardhmen e tyre, e konsideron sot normale atë që dikur dukej e paimagjinueshme.
AfD: “Gjermania jashtë Schengenit”
Mjafton të shohësh Gjermaninë e sotme, një vend që për dekada konsiderohej i imunizuar ndaj virusit të së djathtës ekstreme.
Partia nacionaliste, islamofobe dhe kundër emigracionit Alternativa për Gjermaninë (AfD) mori 20,8% të votave në zgjedhjet federale të shkurtit 2025 dhe u bë forca kryesore e opozitës në Bundestag. Katër vjet më parë kishte marrë vetëm gjysmën e këtij rezultati, 10,4%, ndërsa 12 vjet më parë mezi arrinte në 2%.
Në këtë periudhë u shpërbënë edhe iluzionet e modelit të Angela Merkelit, i cili e kishte mbështetur sigurinë gjeopolitike të Gjermanisë tek Shtetet e Bashkuara dhe fuqinë e saj prodhuese tek energjia e lirë ruse.
Lufta në Ukrainë, energjia tashmë shumë më e shtrenjtë pas sanksioneve ndaj Moskës, konkurrenca e fortë kineze, presioni amerikan, kriza e industrisë automobilistike dhe produktiviteti i ulët goditën këtë model.
Nga kjo situatë përfitoi e djathta ekstreme gjermane, e favorizuar edhe nga Shtëpia e Bardhë e Donald Trumpit dhe zëvendëspresidenti JD Vance, dhe tashmë nuk vendos kufij për ambiciet e saj.
Bashkëkryetarja 47-vjeçare e AfD-së, Alice Weidel – drejtuesi tjetër i partisë është Tino Chrupalla – deklaroi pak ditë më parë në një intervistë për televizionin publik gjerman ZDF se një qeveri e partisë së saj do të mbyllte kufijtë dhe do ta nxirrte Gjermaninë nga zona Schengen.
Kjo është një aspiratë e hershme e Weidelit, e cila gjatë krizës greke të borxhit kishte mbështetur gjithashtu largimin e Greqisë nga euro.
Këtë herë ajo iu drejtua votuesve të landit lindor të Saksoni-Anhaltit, një prej 16 landeve të Gjermanisë, ku zgjedhjet zhvillohen më 6 shtator.
Sipas sondazheve, AfD ka një epërsi të fortë. Partia arrin rreth 40%, kundrejt vetëm 24% të Unionit Kristian-Demokrat të kancelarit Friedrich Merz.
Por Weidel nuk kënaqet me vendin e parë. Ajo kërkon drejtimin e qeverisë së landit, në mënyrë që partia të ketë mundësi të emërojë njerëz me të njëjtat bindje në arsim, polici dhe drejtësi dhe të zbatojë programin e saj politik.
AfD kërkon të shmangë përsëritjen e asaj që ndodhi në Turingi, ku në vitin 2024 doli forcë e parë në zgjedhje, por mbeti jashtë qeverisë rajonale pasi partitë e tjera krijuan një koalicion pa të.
Presioni për të marrë përgjegjësi qeverisëse është edhe më i madh tani, pasi pas Saksoni-Anhaltit, më 20 shtator zhvillohen zgjedhje edhe në Mecklenburg-Pomeraninë Perëndimore dhe në Berlin.
Një fitore e mundshme e AfD-së në këto zgjedhje do ta çonte sistemin politik gjerman në ujëra të panjohura dhe pritet të shkaktonte tronditje edhe në Evropë.
Alice Weidel
Homoseksuale dhe mbështetëse e “familjes tradicionale”
Pyetjet për personalitetin e Alice Weidel mbeten të shumta. Si arrin një figurë kozmopolite dhe teknokrate të mobilizojë emocionet dhe shpresat e një pjese të bashkëkombësve të saj, përfshirë edhe ndjenjat kundër emigracionit?
Çfarë e shtyn drejt një politike që kërkon izolimin e Gjermanisë nga integrimi evropian një ish-drejtuese e lartë financiare, e cila ka punuar për gjashtë vjet në Bankën e Kinës, ka jetuar një vit në Pekin dhe më pas ka punuar për gjigantin e investimeve Goldman Sachs në Frankfurt?
Si shpjegohet që një grua hapur homoseksuale, e cila jeton me Sarah Bossard, një producente zvicerane filmash me origjinë nga Sri Lanka, dhe me të cilën ka adoptuar dy djem, kundërshton fuqishëm legalizimin e martesave mes personave të të njëjtit seks dhe mbron pa kompromis “familjen tradicionale”?
Orientimi i saj seksual, natyrisht, nuk e pengon atë të mbështesë platformën e ashpër politike të AfD-së.
Po aq kontradiktor paraqitet fakti që një politikane që thekson vazhdimisht patriotizmin dhe dashurinë për Gjermaninë kalon pjesën më të madhe të kohës në Einsiedeln, në kantonin Schwyz të Zvicrës.
Ndërsa ka qenë një kritike e ashpër e politikës së emigracionit të Merkelit dhe ka paralajmëruar se minaret dhe shamia myslimane e grave do ta dëmtonin vendin, u raportua se kishte angazhuar në mënyrë të paligjshme një refugjat sirian për punë shtëpiake, pa kontratë të shkruar dhe pa dokumentacion për pagesën.
Weidel pretendoi se ai qëndronte në shtëpinë e saj në Zvicër si mysafir dhe jo si punëtor. Ndërkohë, retorika e ashpër kundër emigracionit mbetet një nga shtyllat kryesore të partisë së saj.
Weidel mbështetet te pasiguria dhe hutimi i një pjese të shoqërisë gjermane për të arritur rezultate sa më të larta zgjedhore. Thirrjet e saj të forta për patriotizëm konsiderohen gjithashtu nga kritikët si një formë revizionizmi historik që prek pikën më të ndjeshme të identitetit gjerman të pasluftës: të kaluarën naziste dhe kujtesën e Holokaustit.
Në atë periudhë ishte aktiv edhe gjyshi i saj, Hans Weidel, një gjyqtar i njohur i regjimit nazist, i emëruar drejtpërdrejt nga Adolf Hitleri dhe përgjegjës për dënimin e kundërshtarëve të Rajhut të Tretë.
Në të djathtë të Melonit
Në jug të Alpeve, Italia po përgatitet të bëhet vendi me barrën më të lartë të borxhit publik në Eurozonë, duke ia marrë këtë pozicion Greqisë, e cila e ka mbajtur për gati dy dekada.
Që nga tetori 2022, Italia qeveriset nga koalicioni i Fratelli d’Italia, Lega-s dhe Forza Italia-s së qendrës së djathtë.
Fratelli d’Italia mban drejtimin e koalicionit dhe postin e kryeministrit. Në zgjedhjet e fundit kombëtare, partia doli e para me 26% të votave, ndërsa dhjetë vjet më parë kishte marrë vetëm rreth 2%.
Kryetarja e saj dhe kryeministrja aktuale, Giorgia Meloni, ish-anëtare e Lëvizjes Sociale Italiane me rrënjë neofashiste, ka arritur që, pa hequr dorë plotësisht nga idetë e mëparshme, ta transformojë Fratelli d’Italia nga një parti proteste e së djathtës ekstreme dhe kundër emigracionit në një forcë konservatore qeverisëse më të integruar në sistem.
Partia ka ruajtur megjithatë në simbolikën e saj flakën trengjyrëshe të përdorur nga neofashistët, e cila lidhej me flakën që supozohej se digjej përjetësisht mbi varrin e Benito Mussolinit.
Si kryeministre, Meloni ka bërë një sërë manovrash që largohen nga pozicionet tradicionale të së djathtës ekstreme, me synimin për ta bërë qeverinë e saj të besueshme në Bruksel dhe Uashington.
Por krahu më radikal i së djathtës italiane e akuzon për tërheqje dhe kompromis.
Nga skaji i djathtë i spektrit politik është shfaqur Roberto Vannacci, 57 vjeç, ish-gjeneralmajor i Forcave Speciale italiane, me origjinë nga Ravenna në Emilia-Romagna.
Ish-komandanti i brigadës së parashutistëve Folgore ka përvojë të gjatë në zona konfliktesh. Ai ka marrë pjesë në operacione në Somali, Ruandë dhe Jemen dhe ka shërbyer në Bosnjë, Afganistan, Irak dhe Libi.
Pas largimit nga uniforma ushtarake, Vannacci u zgjodh eurodeputet në vitin 2024 me Lega-n.
Ai kishte fituar tashmë popullaritet kombëtar në vitin 2023 me vetëbotimin e librit “Il mondo al contrario” –“Bota përmbys”. Libri u kritikua si racist, homofob dhe mizogjin, por u shndërrua në bestseller.
Ministria italiane e Mbrojtjes dhe Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë u distancuan nga përmbajtja, duke e konsideruar atë një përmbledhje opinionesh personale që dëmtonin imazhin e ushtrisë, mbrojtjes dhe Kushtetutës.
Pas suksesit të papritur, Vannacci botoi edhe librin autobiografik “Il coraggio vince” – “Guximi fiton”, i cili pati gjithashtu jehonë.
Por qëndrimi i tij në Lega nuk zgjati. Kreu i partisë, Matteo Salvini, e përjashtoi për shkak të qëndrimeve të tij të vijës së ashpër dhe bindjeve ekstremiste. Edhe grupimi i krahut të djathtë në Parlamentin Evropian u distancua prej tij.
Vannacci nuk u tërhoq. Fillimisht ndërtoi një rrjet për promovimin e ideve të tij politike dhe gjeti mbështetës për qëndrimet e tij kundër integrimit evropian dhe në favor të Rusisë.
Në shkurt regjistroi emrin dhe simbolin e lëvizjes së tij politike, Futuro Nazionale – E Ardhmja Kombëtare.
Programi kundërshton të drejtën e abortit dhe mbështet futjen e edukimit ushtarak në shkolla, si edhe krijimin e klasave të veçanta për nxënësit me aftësi të kufizuara intelektuale. Ai kundërshton gjithashtu dhënien e shtetësisë emigrantëve, të drejtat e komunitetit LGBTQ+, eutanazinë dhe vetëvrasjen e asistuar.
Për Vannaccin, përparësi ka modeli tradicional patriarkal mesdhetar, i mbështetur në epërsinë mashkullore. Ai promovon për italianët një të drejtë identitare “të pastër dhe jetike, të rrënjosur në traditën romake dhe të krishterë”.
“Ne përfaqësojmë të djathtën që nuk zbehet, nuk heziton dhe nuk ka frikë”, deklaron ai.
Deri pak kohë më parë pothuajse i panjohur për publikun e gjerë, djali i një kapiteni artilerie, i martuar me Camelia Mihăilescu me origjinë rumune dhe baba i dy vajzave, po shndërrohet gradualisht në një problem politik për Melonin.
Alice Weidel
Ai synon të përfitojë në zgjedhjet e vitit të ardhshëm, të cilat pritet të jenë të forta në një Itali me rritje të dobët ekonomike, borxh shumë të lartë dhe produktivitet të ulët.
Vetëm shtatë muaj pas krijimit të partisë, sondazhet i japin Futuro Nazionale rreth 7,6%. Nëse një rezultat i tillë konfirmohet në zgjedhje, Vannacci mund të synojë pjesëmarrjen në një qeveri italiane të zhvendosur edhe më tej djathtas
Marine Le Pen
“Gjyshja luftarake” e Francës
Në Francën fqinje, mundësia që një figurë e së djathtës ekstreme të vendoset në Pallatin Élysée po bëhet gjithnjë e më e dukshme.
Që nga fillimi i korrikut, Gjykata e Apelit në Paris ka zbutur një pjesë të dënimit pesëvjeçar që i ndalonte Marine Le Pen të merrte pjesë në zgjedhje dhe të mbante poste publike.
Le Pen, e dënuar për çështjen e keqpërdorimit të më shumë se 4 milionë eurove nga fondet e BE-së, do të mund të kandidojë për presidencën franceze në zgjedhjet e prillit 2027. Megjithatë, ajo mund të detyrohet ta zhvillojë fushatën duke mbajtur një byzylyk elektronik në kyçin e këmbës.
Partia e saj, Tubimi Kombëtar, e ka mirëpritur rikthimin e drejtueses së saj historike në garën presidenciale dhe ka zgjedhur fjalën “Rilindje” si një nga mesazhet e reja të fushatës, duke e lidhur rikthimin politik të Le Pen me idenë e rilindjes së Francës.
Disa media franceze e kanë paraqitur atë si një të mbijetuar politike dhe si një figurë që, pavarësisht humbjeve të mëparshme, vazhdon të luftojë. Edhe pse nuk ka nipër apo mbesa nga tre fëmijët e saj, ajo kujdeset për gjashtë mace me të cilat ndan jetën e përditshme.
Më e rëndësishmja është se sondazhet e fundit e nxjerrin Le Pen në një pozicion të fortë në një raund të dytë presidencial përballë ish-kryeministrit Édouard Philippe, i cili konsiderohet një nga kandidatët kryesorë të hapësirës së qendrës për të pasuar Emmanuel Macronin.
Le Pen ndërkohë e ka përshtatur profilin e saj dikur radikal drejt pozicioneve më të moderuara konservatore.
Proteksionizmi i saj ekonomik nacional-populist është zbutur gradualisht. Ajo ka hequr dorë nga qëndrimi për largimin e Francës nga euro dhe ka moderuar profilin e saj kundër emigracionit, duke kërkuar tashmë kryesisht dëbimin e emigrantëve të paligjshëm, personave të dënuar për krime dhe emigrantëve të papunë nga vendet jashtë Evropës.
Ajo ka zbutur gjithashtu qasjen e dikurshme të tolerancës zero ndaj çështjeve të rendit dhe sigurisë, duke hequr dorë nga mbështetja tradicionale për dënimin me vdekje.
Marrëdhëniet e saj të mëparshme me Kremlinin, udhëtimet e shpeshta në Moskë dhe kredia prej 9 milionë eurosh që Fronti Kombëtar mori nga një bankë ruse vazhdojnë të jenë pjesë e debatit për të kaluarën e saj politike.
Megjithatë, që nga fillimi i luftës në Ukrainë, partia e saj ka mbështetur dërgimin e ndihmës mbrojtëse jofatale për Kievin dhe ka deklaruar se Rusia përbën kërcënim për sigurinë e Francës.
Le Pen paraqet tashmë përvojën e saj shumëvjeçare politike si një avantazh për një presidente që do të duhej të negocionte me udhëheqës si Donald Trump apo Vladimir Putin.
Ky është një rol që mbështetësit e saj mendojnë se 31-vjeçari Jordan Bardella, pavarësisht talentit të tij politik, nuk mund ta përmbushë ende me të njëjtën peshë në drejtimin e një fuqie bërthamore si Franca.
Në këtë fazë, Le Pen synon veçanërisht mbështetjen e votuesve mbi 65 vjeç, të cilët përbëjnë afërsisht një të tretën e elektoratit.
Ku po shkon Evropa?
Në këtë mënyrë, tri vendet më të mëdha të Eurozonës, të lodhura politikisht dhe me ndjesinë se po humbasin peshë në konkurrencën globale, po e shohin gjithnjë e më shumë si një alternativë mundësinë që e djathta ekstreme të marrë përgjegjësi qeverisëse.
Nga ana e saj, e djathta ekstreme, pavarësisht nëse ka moderuar apo jo pamjen dhe gjuhën e saj, nuk kërkon shfuqizimin e demokracisë. Ajo kërkon që të vendosë “populli”.
Duke perifrazuar poemën “Njerëzit e zbrazët” të T.S. Eliot, sistemi i vjetër shembet “jo me një shpërthim, por me një rënkim”.
Ndoshta një përshkrim edhe më i përshtatshëm për kushtet aktuale vjen nga poema “Ardhja e Dytë” e poetit irlandez William Butler Yeats, e cila përshkruan një peizazh ku “më të mirëve u mungon bindja, ndërsa më të këqijtë janë plot pasion”./ Protothema.gr
