Anthony Seldon, autor i biografive të tetë kryeministrave të fundit britanikë, thotë se dinamika politike në Britani është bërë aq e paqëndrueshme sa rrezikon të tejkalojë edhe ritmin e punës së tij kërkimore. Kur nisi projektin në vitet 1990, kryeministrat qëndronin për vite të tëra në pushtet, duke lënë gjurmë të qarta në politikën britanike. Sot, sipas tij, situata ka ndryshuar rrënjësisht.
Pas rotacionit të shpejtë të liderëve konservatorë, ku Partia Konservatore ndërroi tre kryeministra brenda një viti, Seldon kishte shpresuar se fitorja e Keir Starmer në zgjedhjet e vitit 2024 do të sillte stabilitet politik. Partia Laburiste fitoi me shumicë të thellë në Parlament dhe premtoi një “dekadë rilindjeje kombëtare”.
Megjithatë, më pak se dy vjet pas marrjes së detyrës, Starmer po përballet me presion të madh brenda partisë së tij. Humbjet e kandidatëve laburistë në zgjedhjet lokale në Angli, Skoci dhe Uells kanë shtuar zërat për largimin e tij nga drejtimi i qeverisë.
Biografia që Seldon ka shkruar për paraardhësin e Starmer, Rishi Sunak, pritet të botohet në gusht. Historiani britanik thotë se deri atëherë Britania mund të ketë një tjetër kryeministër të gjashtin brenda shtatë viteve.
“Shpejt mund të jem duke shkruar për ‘Angela Rayner në Downing Street’,” tha Seldon për CNN, duke iu referuar zëvendëskryeministres dhe një prej figurave që përmendet si rivale e mundshme e Starmer.
A po bëhet Britania e paqeverisshme?
Ndryshimet e shpeshta në Downing Street kanë ngritur pyetjen nëse Britania po bëhet gjithnjë e më e vështirë për t’u qeverisur.
Vendi vazhdon të përballet me pasoja të krizës financiare të vitit 2008. Pagat reale kanë mbetur pothuajse të pandryshuara për vite me radhë, ndërsa Brexit-i vlerësohet të ketë ulur prodhimin ekonomik për frymë deri në 8 për qind. Rritja e produktivitetit mbetet e dobët, borxhi publik është rritur dhe kostot industriale të energjisë janë ndër më të lartat në vendet e G7.
Edhe sistemi elektoral po përballet me presion. Modeli tradicional dypartiak mes Laburistëve dhe Konservatorëve është fragmentuar. Sot, partitë tradicionale konkurrojnë me Liberal Demokratët, Partinë e Gjelbër, Reform UK dhe partitë nacionaliste në Skoci dhe Uells, të cilat mbështesin pavarësinë nga Mbretëria e Bashkuar.
Megjithatë, Seldon kundërshton idenë se Britania është e paqeverisshme.
“Britania nuk është aspak e paqeverisshme, edhe pse disa kryeministra të fundit kanë bërë shumë për ta kthyer në të tillë,” tha ai për CNN.
Kritikat ndaj liderëve të fundit
Seldon sheh dështime të vazhdueshme tek liderët konservatorë që paraprinë Starmer.
Sipas tij, Boris Johnson kishte ambicie të mëdha shtetërore dhe një fokus tek rajonet e lëna pas dore, por pa rezultate konkrete. Liz Truss, nga ana tjetër, ndoqi politika ekonomike liberale radikale, duke prezantuar në vitin 2022 një plan për ulje taksash pa mbulim financiar, çka shkaktoi tronditje në tregjet financiare britanike. Ajo qëndroi vetëm 49 ditë në detyrë, mandati më i shkurtër në historinë moderne britanike.
Për Rishi Sunak, Seldon thotë se ai trashëgoi një vend të lodhur nga qeverisja konservatore dhe dëmet ekonomike të periudhës Truss, çka e bëri pothuajse të pamundur fitoren në zgjedhjet e vitit 2024.
Ndërsa për Keir Starmer, historiani sheh ngjashmëri me ish-presidentin amerikan Jimmy Carter: serioz, korrekt dhe me integritet, por jo mjaftueshëm i fortë politikisht për momentin që po kalon Britania.
“Ngjarjet duket se e kanë dominuar Starmer, ndërsa ai nuk ka arritur të kontrollojë situatën,” tha Seldon.
Mungesa e një vizioni bindës
Politologu Ben Ansell nga Universiteti i Oksfordit vlerëson se problemi kryesor i Starmer është mungesa e një narrative politike të qartë.
Sipas tij, qeveria laburiste ka shmangur rritjen e taksave kryesore dhe ka kërkuar të ardhura duke goditur sektorë specifikë si shkollat private, fermerët dhe bankat, pa arritur të krijojë mbështetje të gjerë publike.
“Ata krijuan shumë armiq dhe pak aleatë,” tha Ansell për CNN.
Ai shton se kryeministrat britanikë duhet të dinë të ndërtojnë një histori politike bindëse për publikun. David Cameron, pas krizës financiare të vitit 2008, arriti të imponojë mesazhin e kursimeve ekonomike dhe fitoi rizgjedhjen në vitin 2015, pavarësisht rezultateve të dobëta ekonomike.
“Starmer premtoi ndryshim, por pa shpjeguar qartë çfarë ndryshimi dhe si do të arrihej ai,” tha Seldon. “Kryeministri është tregimtari kryesor i kombit dhe Starmer nuk pati kurrë një histori të tillë.”
Andy Burnham shihet si alternativë e mundshme
Pavarësisht krizës, Starmer ka deklaruar se nuk do të japë dorëheqjen dhe se nuk dëshiron ta rikthejë Britaninë në “kaosin” që karakterizoi vitet e fundit të qeverive konservatore.
Mbështetësit e tij argumentojnë se disa tregues po përmirësohen, përfshirë uljen e listave të pritjes në sistemin publik shëndetësor NHS dhe rikthimin e kredibilitetit ndërkombëtar të Britanisë pas tensioneve të Brexit-it.
Megjithatë, shumë deputetë laburistë po e shohin kryebashkiakun e Greater Manchester, Andy Burnham, si figurën që mund të ringrejë partinë. Burnham konsiderohet një nga politikanët më popullorë në Britani dhe promovon një model politik të quajtur “Manchesterism”, që kombinon zhvillimin ekonomik me kontrollin publik të shërbimeve bazë.
Rruga e tij drejt Downing Street mbetet e vështirë, pasi fillimisht duhet të fitojë një mandat në Parlament. Një zgjedhje e pjesshme në zonën Makerfield mund të shërbejë si testi i parë i madh politik për të.
Sipas analistëve, humbja e mundshme e Laburistëve ndaj partisë Reform UK në këtë garë do të ishte një goditje serioze për perspektivën elektorale të partisë në vitet e ardhshme./ Përshtatur nga CNN
