Atentati i tretë ndaj Donald Trumpit, pas vrasjes së influencerit të djathtë Charlie Kirk dhe të një drejtuesi të lartë të një kompanie sigurimesh nga i ashtuquajturi “gjykatës social” Luigi Mangione, rikthen në qendër një pyetje thelbësore: a po rrëshqet Amerika drejt një faze të re të dhunës politike, të ngjashme me “vitet e plumbit”? Dhe a po rifiton legjitimitet dhuna si mjet politik në klimën e sotme të polarizuar?
Shtetet e Bashkuara kanë një histori të gjatë precedentësh. Nga atentatet e kryera nga anarkistët emigrantë në fund të shekullit XIX, te linçimet e Ku Klux Klan në shërbim të një projekti racist, e deri te organizatat e armatosura të ekstremit të majtë në vitet ’60, dhuna politike ka marrë forma të ndryshme. Po asaj periudhe i përkasin edhe vrasjet e vëllezërve Kennedy dhe Martin Luther King, si dhe një seri atentatesh kundër përfaqësuesve të institucioneve. Në dekadat pasuese, figura si Unabomber apo sulme si ai i Oklahoma City treguan se fenomeni mbeti i pranishëm, me motive ideologjike të ndryshme.
Megjithatë, sipas analizës së Noam Scheiber (New York Times), referenca më domethënëse për të kuptuar të tashmen mbetet ajo e viteve ’60. Atëherë u formulua ideja e “proletarizimit” të shtresave intelektuale, një koncept që u bë pjesë e debatit edhe gjatë ’68-ës evropiane. Sot kjo teori rikthehet në një kontekst të ri, të ndikuar nga globalizimi, teknologjia dhe inteligjenca artificiale.
Scheiber argumenton se një pjesë në rritje e të diplomuarve amerikanë nuk e sheh më veten si elitë në formim, por si fuqi punëtore të pasigurt. Ata nuk e perceptojnë më veten si “klasë e mesme në ngritje”, por si një lloj proletariati modern. Kjo ide lidhet drejtpërdrejt me Karl Marx, i cili parashikonte se kapitalizmi do të zbehte dallimet midis punës së kualifikuar dhe asaj të zakonshme, duke i kthyer edhe shtresat e arsimuara në punëtorë të varur.
Për dekada, ky parashikim dukej i pasaktë, pasi ekonomia moderne shpërbleu arsimin dhe krijoi hierarki të reja profesionale. Por sot, për një pjesë të të rinjve, realiteti është ndryshe: diploma është më pak e vlefshme, vendet e punës janë të kufizuara dhe pritshmëritë mbeten të papërmbushura. Kostot e larta të arsimit, borxhet studentore dhe rritja e kostos së jetesës në qytetet kryesore e thellojnë këtë ndjenjë pasigurie. Inteligjenca artificiale shton një element të ri, duke kërcënuar profesionet e lidhura me ekonominë e dijes.
Kjo situatë krijon një hendek midis pritshmërive dhe realitetit. Një i ri i arsimuar, që është rritur me idenë e suksesit përmes studimeve, mund të përjetojë zhgënjim të thellë kur përballet me pasiguri dhe konkurrencë të fortë. Ky zhgënjim nuk përkthehet domosdoshmërisht në dhunë, por mund të krijojë një klimë ku dhuna tolerohet ose justifikohet.
Figura e Luigi Mangiones ilustron këtë rrezik. Ai nuk përfaqëson profilin klasik të të margjinalizuarit, por një individ të arsimuar dhe të privilegjuar që ndërton një narrativë ideologjike për të justifikuar aktin e dhunshëm. Në këtë logjikë, autori i krimit shndërrohet në “hakmarrës”, viktima në “simbol të sistemit” dhe vrasja në “mesazh politik”.
Megjithatë, të dhënat tregojnë se fenomeni nuk është masiv. Shumica e të diplomuarve në SHBA vazhdojnë të kenë nivele më të larta punësimi dhe të ardhurash krahasuar me grupet e tjera. Por ndikimi kulturor i këtij perceptimi është i rëndësishëm, sidomos në sektorët që prodhojnë diskurs publik – si media, universitetet dhe industria kulturore.
Në këtë kuadër, radikalizimi politik nuk buron vetëm nga varfëria reale, por nga ndjenja e një premtimi të thyer. Si në vitet ’60, edhe sot një pjesë e shtresave të arsimuara mund të zhvillojë forma kundërshtimi radikal, veçanërisht kur ndërthuren presionet ekonomike dhe narrativat ideologjike.
Në përfundim, analiza sugjeron se Amerika po përballet me një transformim të ri të konfliktit social. Nuk bëhet më fjalë vetëm për ndarjen klasike midis punëtorëve dhe elitave ekonomike, por për një tension më kompleks, ku edhe një pjesë e të arsimuarve ndjehet e përjashtuar. Në rrethana të caktuara, kjo mund të krijojë terren për forma të reja radikalizimi dhe, në raste ekstreme, për legjitimimin e dhunës politike. /Përshtatur nga “Corriere Della Sera”
