Tridhjetë kilometra ndajnë dy brigjet e Bab el-Mandeb, “Porta e Lotëve”. Në këtë korridor të ngushtë detar kalon një nga arteriet themelore të tregtisë botërore. Është pikërisht pozicioni i tij gjeografik që shpjegon rëndësinë e madhe të kësaj ngushtice dhe rolin që ajo ka në lidhjen detare mes Azisë dhe Evropës. Një anije që nga Azia dëshiron të arrijë në Evropë përmes rrugës më të drejtpërdrejtë duhet të kalojë në Gjirin e Adenit, të përshkojë Bab el-Mandeb, të ngjitet në Detin e Kuq dhe të arrijë në Kanalin e Suezit. Nga aty mund të vazhdojë drejt Mesdheut dhe porteve evropiane. Kjo rrugë e bën Bab el-Mandeb një pikë të rëndësishme për transportin detar ndërkombëtar, pasi çdo pengesë në këtë korridor mund të ndryshojë itinerarin e anijeve që lidhin tregjet aziatike me ato evropiane.
Rruga rreth Afrikës sjell kosto më të larta
Nëse kalimi përmes Detit të Kuq komprometohet, kompanitë mund të zgjedhin ta shmangin plotësisht Bab el-Mandeb dhe Kanalin e Suezit. Në këtë rast, anijet duhet të lundrojnë rreth Afrikës, përmes Kepit të Shpresës së Mirë. Kjo është një rrugë shumë më e gjatë dhe më e kushtueshme. Do të thotë më shumë ditë lundrimi, konsum më të madh karburanti, kosto më të larta sigurimi dhe kohë më të gjata për dorëzimin e mallrave. Është pikërisht kjo situatë që u shfaq pas fillimit të sulmeve të Houthive ndaj anijeve tregtare në Detin e Kuq, duke nisur nga fundi i vitit 2023. Për kompanitë e transportit, problemi nuk është vetëm gjatësia e rrugës alternative, por edhe pasiguria që lidhet me përdorimin e korridorit detar.
8.1 milionë fuçi naftë në ditë përmes ngushticës
Sipas të dhënave më të fundit, në tremujorin e dytë të vitit 2026, flukset e naftës bruto dhe produkteve të naftës përmes Bab el-Mandeb arritën në një mesatare të vlerësuar prej 8.1 milionë fuçi në ditë. Shifra është më e lartë se nivelet e vitit 2025, por tabloja mbetet jashtëzakonisht e paqëndrueshme. Sot problemi nuk lidhet vetëm me volumin e mallrave që kalojnë përmes ngushticës. Bëhet fjalë mbi të gjitha për mundësinë për të garantuar një rrugë të sigurt dhe të parashikueshme. Sipas të dhënave të Lloyd’s List, janë ende mbi 1,200 anije në muaj që kalojnë ngushticën e Bab el-Mandeb. Krahasuar me verën e vitit 2025, kjo përfaqëson një rritje prej 28% të numrit të anijeve dhe 43% të tonazhit. Megjithatë, vëllimet e trafikut mbeten 39% nën nivelet e periudhës para krizës. Gjatë ditëve të fundit, anijet thuhet se janë reduktuar në një mesatare prej 27 në ditë. Pikërisht në këtë situatë hyn në lojë avancimi i ri i Houthive përgjatë bregdetit të Jemenit.
Houthit afrohen me Bab el-Mandeb
Gjatë javëve të fundit, lëvizja jemenase e mbështetur nga Irani ka marrë pozicione të reja përgjatë bregdetit perëndimor të vendit. Mes tyre është Mocha, një port historik i vendosur pranë Bab el-Mandeb, dhe mbi të gjitha ishulli Mayun/Perim, i cili ndodhet drejtpërdrejt brenda ngushticës. Më 11 shtator, forcat Houthi arritën në Dhubab, në bregdetin jemenas përballë Bab el-Mandeb. Kjo i afron pozicionet e tyre me një nga pikat më të ndjeshme të lundrimit ndërkombëtar. Mayun ndodhet në zemër të ngushticës dhe pozicioni i tij u lejon forcave që e kontrollojnë të vëzhgojnë dhe të ndikojnë mbi një nga dy kalimet përmes të cilave anijet mund të përshkojnë Bab el-Mandeb.
Pozicioni i Mayunit merr rëndësi
Houthit kanë dëshmuar tashmë se janë në gjendje të godasin anije tregtare me raketa dhe dronë. Avancimi përgjatë bregdetit të Detit të Kuq u ofron tani një thellësi territoriale më të madhe krahasuar me situatën e mëparshme. Në të njëjtën kohë, pozicionet e reja i afrojnë forcat Houthi me një nga kalimet më delikate të navigimit ndërkombëtar. Kjo e bën pozicionin e Mayunit dhe zonave përreth një pjesë të rëndësishme të situatës së krijuar në Bab el-Mandeb.
Kush e kontrollon realisht Bab el-Mandeb?
Por kush e kontrollon realisht Bab el-Mandeb tani? Përgjigjja nuk mund të jetë unike. Jemeni ushtron sovranitetin mbi bregdetin e tij dhe mbi ishullin Mayun. Xhibuti dhe Eritrea ndodhen në anën afrikane të ngushticës. Ndërkohë, Houthit, pas pushtimeve të fundit, kontrollojnë pozicione të rëndësishme në bregdetin jemenas dhe Mayun. Kjo u jep atyre një pozicion ushtarak veçanërisht të favorshëm, për shkak të afërsisë me një prej korridoreve më të rëndësishme të transportit detar. Megjithatë, kontrolli i këtyre pozicioneve nuk është i njëjtë me kontrollin e të gjithë Bab el-Mandeb. Ngushtica përfshin edhe anën afrikane dhe kalimet detare mes dy brigjeve. Për këtë arsye, kontrolli i plotë i të gjithë kalimit është një çështje tjetër nga kontrolli i pozicioneve në bregdetin jemenas dhe në Mayun. Houthit kanë fituar pozicione të rëndësishme dhe janë afruar me një prej pikave më të ndjeshme të lundrimit ndërkombëtar. Por kush kontrollon realisht të gjithë Bab el-Mandeb mbetet një pyetje që nuk ka ende një përgjigje të vetme. Të paktën deri në lëvizjen e radhës.
