“Nyja Gordiane”, është një term i përdorur zakonisht për të përshkruar një problem kompleks dhe të pazgjidhshëm. Bosnjë-Hercegovina është pa dyshim më e ndërlikuara nga tre çështjet e pazgjidhura rajonale që kanë dominuar Evropën Juglindore gjatë dekadës së fundit. E para nga këto “nyje ballkanike” është marrëdhënia midis Shkupit dhe Athinës, e cila u zgjidh në një ushtrim të vendosmërisë politike dhe diplomacisë brilante me Marrëveshjen e Prespës, e cila miratoi zyrtarisht Maqedoninë e Veriut si emër për republikën e re. Mund të shpresohet vetëm se tensionet e papritura të fundit midis Sofjes dhe Shkupit mund të kapërcehen në mënyrë të ngjashme. Nyja e dytë, edhe më e madhe, është Kosova, pavarësia e së cilës mbetet e panjohur nga pesë shtete anëtare të BE-së. Megjithatë, një zgjidhje nuk është e paimagjinueshme. Udhëheqësit në Beograd, Prishtinë, BE dhe SHBA kanë bërë përparim thelbësor në një sërë rrugësh të ndryshme, asnjëra prej të cilave nuk ka çuar në një përparim të vërtetë. Për ta realizuar këtë, do të nevojiten përgatitje serioze psikologjike, gjeste të guximshme simbolike, vullnet i mirë dhe finesë diplomatike. Bosnja dhe Hercegovina përfaqëson nyjen e tretë dhe më të vështirë, që ka të ngjarë të kërkojë zgjidhjen e mëparshme të dy të tjerave, së bashku me një angazhim serioz dhe të besueshëm nga BE. Ekziston një interes i dukshëm evropian për ankorimin e vendosur të të gjitha shteteve të Ballkanit Perëndimor brenda bllokut, ndërkohë që propozimet pragmatike për t’i dhënë rajonit akses selektiv në fondet e BE-së dhe proceset vendimmarrëse janë tashmë në tryezë.
Skenari pozitiv
Një qëndrim më shpresëdhënës është se BE-ja dhe SHBA-ja, gjithnjë e më shumë të shqetësuara nga ndikimi që Rusia po ushtron mbi serbët, vendosin të trajtojnë çështjet e hapura të Ballkanit Perëndimor, duke investuar shumë më shumë kapital politik dhe financiar sesa deri tani. Kjo do të përfshinte presionin ndaj Bullgarisë për të hapur rrugën e pranimit në Maqedoninë e Veriut, e cila me meritë duhet të kryesojë listën e vendeve kandidate për në BE. Ai shembull pozitiv mund të ndihmojë gjithashtu në thyerjen e ngërçit midis Beogradit dhe Prishtinës, një parakusht i domosdoshëm për trajtimin dhe zgjidhjen e çështjes edhe më të ndërlikuar të Bosnjë-Hercegovinës. Është e qartë se ky skenar “Goldilocks” ka pak shanse të materializohet në kushtet aktuale, megjithëse mbetet krejtësisht i realizueshëm me angazhimin e nevojshëm perëndimor. Përfitimi i tij do të ishte gjenerimi i një dinamike pozitive duke nxjerrë në pah energjitë e ardhshme të shoqërisë dhe jo fisnore, duke inkurajuar dhjetëra mijëra emigrantë të kthehen në shtëpi dhe të investojnë ose të dalin në pension në vend. Atëherë mund të parashikohet që BiH të bëhet një destinacion kryesor turistik, me Mostarin dhe Banja Lukën që konkurrojnë me Sarajevën për statusin e kryeqyteteve kulturore evropiane.
Skenari negativ
Një skenar negativ i pamundur por ende i besueshëm do të shihte shpërthimin e një konflikti të hapur midis autoriteteve federale në Sarajevë dhe entitetit serb, si dhe midis grupimeve lokale. Ndërsa ato do të shtypeshin shpejt nga forcat ndërkombëtare të stacionuara në vend, ndarjet e brendshme do të thelloheshin dhe strukturat shtetërore do të bëheshin edhe më jofunksionale. Sipas këtij skenari, një krizë ekonomike e përkeqësuar do të nxiste përshpejtimin e emigrimit dhe rilindjen e akteve terroriste dhe plaçkitjeve. Me popullsinë boshnjake që ndihet e ngujuar dhe e shtrydhur pa një shtet mbrojtës ose pa akses në pasaportat e BE-së, Turqia dhe vendet e tjera të Lindjes së Mesme do të zgjerojnë mbështetjen financiare dhe ndihma të tjera, duke përfshirë programe arsimore dhe shkëmbimi për të rinjtë boshnjakë. Si përgjigje, mund të pritet që serbët të kthehen nga Moska për mbështetje. Thirrjet për bashkimin e Hercegovinës me Kroacinë dhe Republika Srpska me Serbinë do të bëheshin më të forta, duke përshpejtuar procesin e shpërbërjes, pasi Perëndimi, tashmë i mbingarkuar nga konflikti në Ukrainë dhe shqetësimet më të gjera të sigurisë në Evropën Lindore, e ka të vështirë të përqendrohet në atë që ende e konsideron periferike dhe çështje përçarëse rajonale.
