Diçka po lëviz në frontin diplomatik midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë. Pak, por më mirë se asgjë, veçanërisht duke pasur parasysh mungesën e ndonjë veprimi diplomatik nga Evropa, e cila ka mbajtur një qëndrim të ashpër ndaj luftës në Ukrainë. Plani i administratës Trump është të kërkojë lirimin e disa disidentëve rusë në këmbim të lehtësimit të sanksioneve ekonomike. Një quid pro quo që mund të jetë me interes për Moskën, duke pasur parasysh ngadalësimin e ekonomisë ruse, me rritje të PBB-së prej 0.5% në vitin 2026, pas 1.0% në vitin 2025 dhe 4.9% në vitin 2024, si dhe inflacion rreth 6.3%, sipas vlerësimeve të Bankës së Rusisë.
Rusia, propozimi i miratuar nga Trump
Sipas The Atlantic, Presidenti Donald Trump ka dhënë dritën jeshile për formulimin e një propozimi që do t’i dorëzohet Kremlinit. Ai bazohet në një shkëmbim që të kujton Luftën e Ftohtë: Kremlini liron një numër të caktuar të të burgosurve politikë dhe Uashingtoni e shpërblen gjestin duke lehtësuar masat kundër ekonomisë ruse. Në vitin 1986, Yuri Orlov, disident dhe themelues i Grupit të Helsinkit në Moskë, u lirua nga burgu dhe u dërgua në Shtetet e Bashkuara para samitit Reagan-Gorbaçov në Rejkjavik. Edhe poetja Irina Ratushinskaya u lirua në prag të të njëjtit samit. Tani administrata Trump dëshiron të rikthejë atë model.
Truri ideator pas propozimit është John Coale, ish-avokati personal i Donald Trump dhe tani i dërguari i tij për Evropën Lindore. Rasti i provës ishte Bjellorusia. Për më shumë se një vit, Coale ka negociuar me Presidentin Alexander Lukashenko, duke siguruar lirimin e rreth 500 të burgosurve politikë, përfshirë disa qytetarë amerikanë. Në këmbim, Shtetet e Bashkuara lehtësuan sanksionet ndaj Minskut dhe tani po negociojnë për blerjen e potasës, eksporti kryesor i vendit. Trump njoftoi një marrëveshje “masive” për potasën bjelloruse në Truth Social, duke e paraqitur si lajm të mirë për fermerët amerikanë.
Kanali me Muratovin
Ideja për të zgjeruar metodën e përdorur me Minskun në Rusi lindi, sipas The Atlantic, nga një takim në Uashington me Dmitry Muratov, fituesin e Çmimit Nobel për Paqen në vitin 2021 dhe ish-redaktorin e Novaya Gazeta. Muratov i kujtoi Coale se lirimi i disidentëve ishte praktikë e zakonshme në samitet Reagan-Gorbaçov dhe argumentoi se kjo mund të rikthehej si model. Coale e diskutoi çështjen me presidentin amerikan, i cili thuhet se dha miratimin. Shtëpia e Bardhë emëroi më pas Coale si të dërguar special presidencial për pengjet, me gradën e ambasadorit, një pozicion që duhet të konfirmohet nga Senati. Arsyetimi pas propozimit është ekonomik. Sipas Coale, hapje të tilla mund të çojnë gradualisht drejt paqes.
Por propozimi pritet të kundërshtohet nga Ukraina. Presidenti Volodymyr Zelensky i tha The Atlantic se do të bëjë gjithçka të mundur për të bllokuar çdo heqje të sanksioneve para përfundimit të luftës. Për më tepër, propozimi bie ndesh me ligjin e bashkëfirmosur nga senatori i ndjerë Lindsey Graham, i cili autorizon presidentin amerikan të vendosë sanksione të ashpra ndaj Rusisë dhe partnerëve të saj tregtarë.
Një moment kompleks për diplomacinë
Megjithatë, nëse do të kishte sukses, ky do të ishte një nga rezultatet konkrete në frontin diplomatik midis Moskës dhe Uashingtonit. Momenti është delikat. Vetëm dhjetë ditë më parë, Kremlini la të kuptohej një mundësi për rifillimin e kontakteve. Putin kishte shpjeguar se bisedimet trepalëshe me Shtetet e Bashkuara dhe Ukrainën ishin të pamundura para zgjedhjeve të Dumës, por se Rusia do të ishte “e gatshme të rifillonte kontaktin sapo të mbylleshin qendrat e votimit”.
Votimi përfundoi më 20 shtator. Megjithatë, brenda një jave, Putin dhe Ministri i Jashtëm Sergei Lavrov mbajtën qëndrime që e bënë procesin negociues më kompleks. Pika e kthesës erdhi më 20 shtator. Sipas Putin, atë natë mbi 1,600 dronë ukrainas hynë në zonën e Moskës, duke goditur disa qendra votimi. Kryetarja e një komisioni zgjedhor territorial vdiq pasi u godit shtëpia e saj. Kryetari i bashkisë së Moskës, Sergei Sobyanin, e përshkroi sulmin si të paprecedentë. Në një konferencë për shtyp më 25 shtator në Shën Petersburg, Putin renditi një sërë iniciativash ukrainase që ai i konsideronte përshkallëzuese, nga sulmet ndaj porteve dhe rafinerive deri te përpjekjet për bllokimin e bregdetit rus të Detit të Zi. Sipas tij, Moska u është përgjigjur me efektivitet, ndërsa Kievi tani po kërkon armëpushime të pjesshme në energji dhe hapësirë ajrore.
Shefi i diplomacisë ruse, Lavrov, ishte edhe më i vendosur. Më 23 shtator, para Këshillit të Sigurimit të OKB-së, ai përjashtoi mundësinë që Moska të pezullojë “operacionin ushtarak special” gjatë negociatave, pavarësisht formatit të tyre. Lavrov akuzoi evropianët se po kërkojnë një pauzë për të rimbushur arsenalet ukrainase dhe hodhi poshtë idenë e një armëpushimi paraprak, duke argumentuar se synimi duhet të jetë një zgjidhje afatgjatë. Shkurt, i vetmi kanal i hapur duket të jetë midis Moskës dhe Uashingtonit. Kjo mbetet një mundësi për një zgjidhje të negociuar të konfliktit.
