Asambleja e Përgjithshme e OKB-së dhe pasardhësit e saj nuk arritën të thyenin bllokimin në negociatat për zgjidhjen e konfliktit midis SHBA-së dhe Iranit, por mbajtën gjallë procesin diplomatik. Ndërsa tensionet vazhdojnë rreth Ngushticës së Hormuzit, samiti i Nju Jorkut prodhoi bisedime paraprake që treguan distancën mes Teheranit dhe Uashingtonit. Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi u largua nga Nju Jorku pas një serie takimesh me ministra të jashtëm evropianë dhe Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së Antonio Guterres. SHBA-të hodhën poshtë propozimin për një armëpushim shtatëditor që do të rihapte tregtinë në Ngushticën e Hormuzit. Presidenti amerikan Donald Trump foli për bisedime indirekte përmes ndërmjetësve, me Katarin dhe Pakistanin të përfshirë.
Një negociatë komplekse
Donald Trump ka mohuar raportin e Axios se SHBA-të do të ishin të gatshme të bënin lëshime për sanksionet nëse Irani ndërmerrte hapa për çështjet bërthamore. Burime amerikane i përshkruan bisedimet si “konstruktive”, ndërsa ajo që mungon është një vizion i përbashkët. Për Iranin, objektivi themelor është një kthim te Memorandumi i Islamabadit të qershorit, i nënshkruar në Versajë në fund të samitit francez të G7, nga Trump dhe i ndërmjetësuar në fazën vendimtare nga Pakistani. Memorandumi garantoi një plan veprimi për rihapjen e Hormuzit. Uashingtoni po kërkon lëshime dhe të dyja palët mbështesin qëndrimet e tyre. Irani, përmes kryenegociatorit dhe kryetarit të parlamentit, Mohammed Ghalibaf, paralajmëroi se në rast të sulmeve të reja do të reagonte siç veproi midis shkurtit dhe prillit, duke rajonalizuar konfliktin dhe duke synuar bazat amerikane në rajon. Ndërkohë, ndërmjetësi Katar e quajti procesin e ndërmjetësimit “një përpjekje herkuliane”.
Problemet e Uashingtonit dhe ato të Teheranit
Teherani synon të shfrytëzojë zgjedhjet e afërta të mesit të mandatit, kostot e larta të energjisë dhe precedentin shkurt-prill për të dekurajuar SHBA-në të ushtrojë presion maksimal dhe për të siguruar një kompromis politik. Uashingtoni, nga ana tjetër, synon të konsolidojë sanksionet dhe të sigurojë që zhvlerësimi i monedhës, së bashku me paralizën e eksporteve të energjisë për shkak të bllokadës detare, të luajë rolin e vet. Rezultati është një ngërç ku shumë iniciativa mbivendosen. Irani synon të përdorë kohën si faktor pozitiv, por stabiliteti ekonomik mbetet një enigmë. Ndërkohë, SHBA-të ngurrojnë të miratojnë një opsion të ri ushtarak në shkallë më të gjerë dhe janë tërhequr edhe nga mbështetja e drejtpërdrejtë për sauditët në Jemen, ndërsa Bab-el-Mandeb dhe Huthitët pro-iranianë po ushtrojnë presion mbi rrugët nga Deti i Kuq në Oqeanin Indian. Në këtë kuptim, negociatat SHBA-Iran mund të komentohen duke cituar Galileon: “E megjithatë po ecën përpara”. Ato po zhvillohen me ndërmjetësimin e aktorëve të përfshirë në diplomacinë trekëndore, për të rindërtuar besimin dhe për të kuptuar nëse asimetritë mes palëve mund të zgjidhen.
“Propozimi shtatëditor i Iranit bazohet në memorandumin e mirëkuptimit të Islamabadit, por e kompreson ndjeshëm afatin kohor dhe e ndryshon sekuencën”, vëren Amwaj Media. Sipas saj, administrata amerikane po vë në dyshim aftësinë e Iranit për ta përdorur Hormuzin si një monedhë negociuese. Deri më sot, Uashingtoni, duke pasur parasysh konsumimin, kostot e shkaktuara dhe afërsinë e zgjedhjeve të mesit të mandatit, nuk duket se është i prirur të marrë në konsideratë një opsion përshkallëzimi, të cilin Irani nuk e ka hequr nga tryeza në rast të dështimit të bisedimeve ose presionit të SHBA-së.
Irani dhe SHBA-të, midis ndërmjetësimit dhe taktikave
Studiuesja e Qendrës për Politikë Ndërkombëtare, Negar Mortazavi, duke analizuar fjalimin e Presidentit iranian Masoud Pezeshkian në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, shkroi se udhëheqësi i Teheranit “e ka lënë vazhdimisht derën hapur për diplomacinë, por ka hedhur poshtë negociatat përballë kërcënimeve ose kërkesave për dorëzim”. Sipas Mortazavit, “Teherani ofron bisedime si një mjet për t’i dhënë fund konfliktit, jo si një mekanizëm për të formalizuar humbjen”. Mes deklaratave dhe strategjive qëndron realiteti: Irani mbetet i aftë të godasë në Ngushticën e Hormuzit, ndërsa përpiqet të gjejë një mekanizëm negociues me Omanin dhe përballet me perspektiva në rënie për eksportet e energjisë.
Nga ana tjetër, SHBA-të, pasi nuk kanë arritur objektivat strategjike të luftës, synojnë të forcohen taktikisht duke e shtyrë Iranin drejt një negociate më pozitive dhe përballjes me një sfidë ekonomike. Prandaj, ndërsa lufta është në thelb në një ngërç, ekuilibri është larg arritjes. Teherani dhe Uashingtoni po negociojnë me angazhim konstruktiv nga ndërmjetësit, ndërsa ndjenja e të pasurit kohë në anën e tyre mund të formësojë skenarët e ardhshëm rajonalë. Tërheqja e litarit midis shtytjes për të ndërmjetësuar dhe mundësisë së arritjes së rezultateve më të mira do të përcaktojë të ardhmen e negociatave.
