Prej disa javësh, studentët në vende të ndryshme të Evropës po organizojnë protesta kundër problemeve ekonomike, sociale dhe institucionale. Lëvizjet nisën në Francë, Itali dhe Spanjë, për t’u përhapur më pas në vende të tjera të kontinentit. Disa vëzhgues i kanë cilësuar këto mobilizime si “Pranverat evropiane”, duke iu referuar protestave të Pranverës Arabe, të cilat nisën në Tunizi në vitin 2011 dhe më pas u përhapën në disa shtete.
Megjithëse rrethanat historike, politike dhe shoqërore ndryshojnë ndjeshëm, krahasimi mbështetet në një element të përbashkët: protesta që lindin në vende të ndryshme, pa një drejtim të përbashkët, por që ndikojnë te njëra-tjetra dhe kapërcejnë kufijtë kombëtarë.
Sipas një analize të gazetës italiane La Stampa, lëvizjet studentore evropiane kanë kërkesa të ndryshme, por bashkohen rreth disa çështjeve themelore: të drejtës për arsim, mundësisë për strehim, dinjitetit në punë, drejtësisë sociale dhe transparencës së institucioneve.
Të rinjtë po protestojnë në një periudhë që karakterizohet nga konfliktet ndërkombëtare, pabarazitë ekonomike dhe pasiguria për të ardhmen. Mungesa e mësuesve, infrastruktura e papërshtatshme shkollore, tarifat universitare, qiratë e larta, pasiguria në tregun e punës dhe korrupsioni përbëjnë disa nga arsyet kryesore të pakënaqësisë.
Në Francë, studentët kanë rikthyer edhe referencat ndaj protestave të majit 1968, duke përdorur sloganin: “Tetori 2026 është maji i ri 1968”.
Megjithatë, politologu Boris Gobille, në një analizë për gazetën franceze Le Monde, thekson dallimet ndërmjet dy periudhave. Sipas tij, ndërsa në vitin 1968 studentët synonin ndryshime të thella politike dhe kulturore, të rinjtë e sotëm përballen me pasiguri demokratike, ekologjike, ekonomike dhe profesionale, si edhe me forcimin e së djathtës ekstreme.
Nëse brezi i vitit 1968 kërkonte të ndryshonte vlerat e shoqërisë, brezi aktual vë në pikëpyetje aftësinë e sistemit për t’i garantuar një të ardhme të qëndrueshme.
Shqipëria: Nga kundërshtimi i projektit turistik te kërkesat për largimin e Ramës
Sipas La Stampa, protestat në Shqipëri nisën gjatë muajve të fundit kundër një projekti turistik dhe imobiliar përgjatë bregdetit shqiptar, të mbështetur nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump.
Gazeta shkruan se, gjatë tetorit, përfshirja e studentëve e zgjeroi protestën drejt problemeve të arsimit, mungesës së mundësive për punësim dhe korrupsionit. Një pjesë e protestuesve kërkuan edhe dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama, i cili qeveris vendin që prej vitit 2013.
Sipas shifrave që citon gazeta italiane, përplasjet ndërmjet protestuesve dhe forcave të rendit gjatë periudhës 13–21 tetor shkaktuan 320 të plagosur, bazuar në të dhënat e Ministrisë së Shëndetësisë. Policia, nga ana tjetër, raportoi 271 arrestime gjatë shtatë ditëve të para të protestave.
Organizatat për mbrojtjen e të drejtave civile kanë denoncuar pretendime për përdorim të tepruar të forcës nga policia.
Më 25 tetor, sipas artikullit, Rama paraqiti një projektligj për ashpërsimin e sanksioneve ndaj akteve të dhunës gjatë manifestimeve. Ndërkohë, në Tiranë, protestuesit u vunë flakën karrigeve që kryeministri kishte vendosur përpara selisë së qeverisë si një ftesë simbolike për dialog.
Këto pretendime dhe shifra për zhvillimet në Shqipëri pasqyrojnë raportimin e La Stampa dhe nuk janë verifikuar në mënyrë të pavarur në këtë përmbledhje.
Greqia: Studentët përballë kostos së lartë të jetesës dhe strehimit
Në Greqi, studentët dhe mësuesit kanë organizuar protesta në Athinë dhe qytete të tjera kundër rritjes së kostos së jetesës dhe investimeve të pamjaftueshme në arsim.
Një nga shqetësimet kryesore lidhet me strehimin. Rritja e qirave ua vështirëson gjithnjë e më shumë studentëve përballimin e shpenzimeve të jetesës larg familjeve.
Mësuesit kërkojnë gjithashtu paga më të larta dhe përmirësim të kushteve të punës. Në protestat e tetorit morën pjesë edhe sindikatat e arsimit, të cilat kërkojnë financime shtesë për shkollat dhe rishikim të pagave.
Belgjika: Kundërshtim ndaj shkurtimeve në arsim dhe politikave qeveritare
Në Belgjikë, protestat studentore, të cilat kishin nisur muaj më parë, morën një shtysë të re edhe nga mobilizimet në Francë.
Më 24 tetor, qindra të rinj, kryesisht studentë universitarë, marshuan në Bruksel. Organizatorët thirrën një manifestim të ngjashëm edhe në Liezh.
Studentët kundërshtojnë shkurtimet e financimeve publike për arsimin, pasojat e tyre për personelin mësimor dhe pabarazitë ndërmjet institucioneve arsimore.
Krahas kritikave ndaj politikave qeveritare, protestuesit kanë denoncuar edhe atë që e cilësojnë si “dhunë institucionale” dhe masa represive ndaj manifestimeve.
Në Bruksel, policia shtoi praninë në rrugë, ndërsa disa tregtarë morën masa për mbrojtjen e vitrinave të dyqaneve nga dëmtimet e mundshme.
Portugalia: Studentët kërkojnë masa kundër shtrenjtimit të jetesës
Në Portugali, protestat arritën deri te hyrjet e institucioneve arsimore.
Më 23 tetor, qindra studentë bllokuan hyrjet e dy shkollave të mesme në Lisbonë, liceut Camões dhe shkollës së artit António Arroio, duke ndërprerë zhvillimin e mësimit. Një pjesë e mësuesve dhe personelit shkollor mbështetën protestën.
Mobilizimin e organizuan dy lëvizje studentore: Chumbado.PT, e krijuar pas polemikave për administrimin e provimeve kombëtare, dhe Students for the End of Fossil Fuels, e angazhuar për mbrojtjen e klimës dhe reduktimin e përdorimit të lëndëve djegëse fosile.
Organizatat denoncojnë gjendjen e dobët të infrastrukturës shkollore, mungesën e mësuesve dhe vështirësitë ekonomike të brezit të ri.
Përveç investimeve në arsim, studentët kërkojnë politika që lehtësojnë strehimin, frenojnë rritjen e qirave dhe përshpejtojnë tranzicionin energjetik.
Protestuesit kundërshtojnë politikat e qeverisë së kryeministrit Luís Montenegro dhe synojnë t’i zgjerojnë bllokimet në institucione të tjera arsimore.
Në protesta janë përfshirë edhe studentët universitarë, të cilët kundërshtojnë rritjen e parashikuar të tarifave të studimit.
Më 25 tetor, policia ndërhyri për të çmontuar kampet e protestuesve në Lisbonë dhe Porto.
Austria, Gjermania dhe Irlanda: Protesta për financimin e arsimit dhe koston e studimeve
Protestat studentore janë shtrirë edhe në vende të tjera evropiane.
Në Austri, më 22 tetor, mijëra studentë dhe pedagogë protestuan në Vjenë kundër financimeve që i konsiderojnë të pamjaftueshme për universitetet. Ata paralajmëruan se mungesa e fondeve mund të sjellë reduktim të personelit dhe kufizim të programeve akademike.
Në Gjermani, studentët e Berlinit kundërshtuan shkurtimet në arsim dhe politikat që lidhen me shërbimin ushtarak.
Në Irlandë, mbi 1.500 të rinj protestuan në Dublin kundër tarifave universitare dhe kostos së lartë të strehimit.
Serbia: Nga protesta kundër korrupsionit te kundërshtimi politik
Një zhvillim të ndryshëm kanë pasur protestat në Serbi.
Lëvizja studentore nisi pas shembjes së strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad, në nëntor 2024. Ngjarja nxiti protesta kundër korrupsionit dhe përgjegjësisë institucionale.
Me kalimin e kohës, mobilizimi u shndërrua në një lëvizje më të gjerë politike që sfidoi pushtetin e presidentit Aleksandar Vuçiç.
La Stampa shkruan se kjo lëvizje ka arritur të shënojë edhe fitore elektorale, megjithëse artikulli nuk jep hollësi për zgjedhjet konkrete të cilave u referohet.
Një brez që kërkon siguri për të ardhmen
Pavarësisht dallimeve ndërmjet vendeve, protestat evropiane tregojnë se një pjesë e brezit të ri po kërkon ndryshime konkrete në politikat publike.
Arsimi, strehimi, punësimi dhe transparenca institucionale janë kthyer në çështje të përbashkëta për studentët nga Evropa Perëndimore deri në Ballkan.
Ndryshe nga lëvizjet studentore të dekadave të mëparshme, që shpesh synonin transformimin e përgjithshëm të shoqërisë, protestat aktuale përqendrohen kryesisht te kushtet që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën dhe perspektivën ekonomike të të rinjve.
Megjithëse këto lëvizje nuk kanë një organizim të përbashkët evropian, ngjashmëria e kërkesave dhe ndikimi i ndërsjellë ndërmjet tyre tregojnë se shqetësimet e brezit të ri shtrihen përtej kufijve kombëtarë. /Përshtatur nga La Stampa/
