Navanethem “Navi” Pillay është fituesja e Çmimit Nobel për Paqe për vitin 2026. Juristja nga Afrika e Jugut u vlerësua për kontributin e saj në promovimin e paqes, mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe forcimin e së drejtës ndërkombëtare. Por shpallja e emrit të saj u shoqërua me një reagim të ashpër nga presidenti amerikan Donald Trump, i cili prej kohësh ka shprehur bindjen se e meriton këtë çmim prestigjioz.
Gjatë një tubimi politik në Syracuse, në shtetin e Nju-Jorkut, Trump kritikoi ashpër vendimin e Komitetit Norvegjez të Nobelit dhe vuri në pikëpyetje profilin e fitueses. Ai e përshkroi Pillay-n si një person të panjohur për të dhe pretendoi se Shtetet e Bashkuara, të përfaqësuara prej tij, duhej të kishin marrë çmimin.
“Një njollë e pashlyeshme për Norvegjinë”, deklaroi Trump, duke e cilësuar vendimin të turpshëm dhe të sikletshëm. Ai sulmoi gjithashtu Komitetin e Nobelit, duke pretenduar se çmimi ishte diskredituar nga njerëz që, sipas tij, janë kundër demokracisë.
Presidenti amerikan argumentoi se kishte ndihmuar në zgjidhjen e disa konflikteve ndërkombëtare dhe se meritonte vlerësimin për përpjekjet e tij. Ai përmendi disa përplasje mes shteteve ku pretendon se ka luajtur rol në uljen e tensioneve, duke deklaruar se mund të kishte marrë edhe më shumë se një çmim Nobel. Këto janë pretendime të Trump dhe jo një vlerësim zyrtar i Komitetit të Nobelit për kontributin e tij.
Nga ana tjetër, Navi Pillay ka një karrierë të gjatë në drejtësi dhe në institucionet ndërkombëtare. Ajo ka shërbyer si Komisionere e Lartë e OKB-së për të Drejtat e Njeriut dhe ka mbajtur poste të rëndësishme në sistemin ndërkombëtar të drejtësisë. Ajo drejtoi gjithashtu një komision hetimor të OKB-së që arriti në përfundimin se Izraeli kishte kryer gjenocid në Gaza, një konstatim që Izraeli e ka kundërshtuar ashpër. Roli i saj në këtë çështje është një nga sfondet e përplasjes politike që pasoi shpalljen e çmimit.
Reagimi i Trump e riktheu në qendër të vëmendjes marrëdhënien e tensionuar mes administratës amerikane dhe institucioneve ndërkombëtare të drejtësisë. Ndërsa Pillay e merr çmimin për punën e saj në fushën e drejtësisë dhe të së drejtës ndërkombëtare, presidenti amerikan e sheh mosdhënien e tij si një vendim të padrejtë ndaj rolit që pretendon se ka luajtur në diplomacinë botërore.
Pse Trump e kërkon me ngulm Nobelin për Paqe?
Donald Trump ka këmbëngulur publikisht se meriton Çmimin Nobel për Paqe, duke argumentuar se ka ndërmjetësuar marrëveshje dhe ka ndihmuar në parandalimin ose zgjidhjen e konflikteve ndërkombëtare. Ai e përdor këtë pretendim për të promovuar imazhin e tij si udhëheqës që sjell paqe përmes diplomacisë.
Për Trump, marrja e çmimit do të ishte një njohje ndërkombëtare e rolit që ai pretendon se ka luajtur në skenën globale. Por vendimi nuk merret mbi bazën e deklaratave të një udhëheqësi apo të dëshirës së tij për t’u vlerësuar. Komiteti shqyrton kandidaturat dhe vendos në mënyrë të pavarur se kush e meriton çmimin. Pretendimet e Trump për konfliktet e zgjidhura nuk përbëjnë automatikisht provë se ai duhet ta marrë atë.
Si funksionon Nobeli dhe çfarë lidhjeje ka Norvegjia?
Çmimi Nobel për Paqe është pjesë e çmimeve të krijuara nga testamenti i Alfred Nobelit, shpikësit dhe industrialistit suedez. Ndryshe nga çmimet e tjera Nobel, të cilat jepen në Stokholm të Suedisë, Nobeli për Paqe jepet në Oslo të Norvegjisë.
Fituesin e zgjedh Komiteti Norvegjez i Nobelit, anëtarët e të cilit emërohen nga Parlamenti norvegjez. Megjithatë, komiteti merr vendimet e tij në mënyrë të pavarur dhe qeveria e Norvegjisë nuk e zgjedh fituesin. Për këtë arsye, kritikat e Trump ndaj Norvegjisë duhen dalluar nga përgjegjësia konkrete për vendimin, i cili i takon Komitetit të Nobelit.
