Avokati i njohur, Edmond Petraj ka analizuar në detaje zhvillimet më të fundit juridike dhe politike që po trazojnë skenën publike në vend. I pyetur mbi ecurinë e proceseve gjyqësore ndaj figurave të njohura politike si Sali Berisha, Ilir Meta, Monika Kryemadhi dhe Fatmir Mediu, avokat Petraj sqaron arsyet pse këto çështje nuk parashikohen të mbyllen shpejt, duke theksuar se kërkesat e mbrojtjes, verifikimi i provave dhe procedurat ligjore mund t’i zgjasin ato ndjeshëm në kohë. Ndërkohë, ai ngre shqetësime serioze mbi mënyrën e funksionimit të GJKKO-së dhe rregulloren e saj të brendshme, duke vënë theksin te nevoja për respektimin e procesit të rregullt ligjor dhe kontrollit të vetë sistemit të drejtësisë. Në pjesën tjetër të intervistës për gazetën “SOT”, Petraj ndalet edhe te reagimet qytetare dhe aksioni politik i opozitës, duke analizuar natyrën e protestave të fundit dhe kushtet se kur dhe pse kryeministri Edi Rama mund të ndërmarrë ndryshime në kabinetin qeveritar.
INTERVISTA
-Avokat Petraj, gjyqet e Ilir Metës, Kryemadhit, Sali Berishës, Fatmir Mediut janë shtyrë për në vjeshtë? Duke parë procedurat që po ndiqen, zvarritjen, mbrojtjen e tyre, mendoni se do të zgjaten shumë, apo drejtësia në fund do t’i godasë të paprekshmit?
Nuk do të bëja parashikime për verdikte dhe as nuk do të vendosja sot etiketën “të paprekshëm” mbi askënd. Në një shtet të së drejtës, faji ose pafajësia përcaktohen vetëm nga një proces i rregullt dhe nga një vendim gjyqësor i formës së prerë. Por një gjë është e qartë: këto procese nuk duken aspak në një pikë ku mund të flitet për një fund të shpejtë. Procedurat, kërkesat e mbrojtjes, administrimi dhe verifikimi i provave, çështjet procedurale dhe çdo vendimmarrje e ndërmjetme mund ta zgjasin ndjeshëm procesin. Dhe kjo është e drejtë e palëve, për sa kohë ushtrohet brenda ligjit. Ajo që duhet të shqetësojë më shumë është diçka tjetër: drejtësia nuk mund të jetë vetëm e fortë me të pandehurin; duhet të jetë po aq e fortë edhe me vetveten. Nëse shikojmë rregulloren e brendshme të GJKKO e prezantuar ditët e fundit është shumë serioze sepse po krijohet perceptimi se GJKKO po funksionon si një “shtet brenda shtetit”, duke zgjeruar në praktikë hapësirat e veta përtej kufijve që i vendosin Kushtetuta, ligji dhe procesi i rregullt ligjor, atëherë kjo nuk është më thjesht një çështje e mbrojtjes së disa politikanëve. Është një çështje e vetë shtetit të së drejtës. Ku GJKKO po lë shumë për të dëshiruar.
Prandaj, unë nuk do të prisja një proces të shkurtër dhe pa kthesa. Përkundrazi, sa më shumë të zgjasin këto procese, aq më shumë elemente do të dalin në dritë. Dhe këtu mund të ketë edhe surpriza. Jo “surpriza” politike dhe as paralajmërime për një vendim të caktuar, por surpriza juridike dhe procedurale: kundërshtime, prova, kërkesa, vendime të ndërmjetme dhe, mbi të gjitha, kontrolli i mënyrës se si është zhvilluar vetë procesi. Në fund, pyetja nuk duhet të jetë vetëm: “A do t’i godasë drejtësia të paprekshmit? Pyetja më serioze është… “A do të jetë drejtësia aq e pavarur, aq e paanshme dhe aq e respektueshme ndaj ligjit, sa të pranojë edhe kontrollin e vetvetes?” Sepse një drejtësi që kërkon llogari nga të tjerët, por nuk pranon të japë llogari për mënyrën se si ushtron pushtetin e saj, rrezikon të kthehet pikërisht në atë që Kushtetuta synon të parandalojë: pushtet pa kontroll. Prandaj, le të presim. Proceset do të vazhdojnë. Dhe jam i bindur se ende nuk e kemi parë të gjithë filmin.
-Besoni se kryeministri Edi Rama do të bëjë ndryshime në qeveri duke qenë se qytetarët po protestojnë?
Nuk besoj se çështja shtrohet thjesht nëse Rama do të bëjë apo jo ndryshime në qeveri. Çështja më e madhe është çfarë përfaqëson realisht kjo protestë dhe kujt i shërben politikisht. Për një kohë të gjatë u ngrit pyetja: Kush e drejton protestën? Kush mban përgjegjësi politike për të? Kush është përfaqësuesi i saj? Përgjigjja mungonte. Sot, pas zhvillimeve të fundit, për shumë njerëz është krijuar përshtypja se kjo nuk është më thjesht një protestë spontane qytetare, por një aksion politik ku opozita, veçanërisht dhe , kanë një rol qendror. Dhe këtu fillon paradoksi. Nëse një protestë paraqitet si “zëri i qytetarëve”, por në fund identifikohet qartësisht me strukturat, interesat dhe agjendën e një partie politike, atëherë qytetari ka të drejtë të pyesë: ku mbaron revolta qytetare dhe ku fillon pazari politik? Sepse Shqipëria e ka parë këtë film më parë. Partitë e vogla hyjnë në skenë me flamurin e “zërit të qytetarëve”, marrin një pjesë të vëmendjes, një pjesë të elektoratit dhe, kur vjen momenti i pazareve, protestuesi mbetet përsëri spektator.
Nëse do të bëjë ndryshime në qeveri, nuk duhet t’i bëjë sepse një grup politik organizon protesta. Duhet t’i bëjë vetëm nëse ekziston një arsye reale për ndryshim, një problem qeverisës që kërkon përgjegjësi dhe një nevojë për t’i dhënë qytetarëve më shumë shtet, më shumë eficiencë dhe më shumë besim. Rama nuk duhet të ndryshojë ministra për të qetësuar opozitën; duhet të ndryshojë këdo që nuk funksionon për qytetarin. Ndërsa opozita duhet të bëjë një gjë shumë më të vështirë: të bindë qytetarët se nuk po përdor protestën si instrument për të rihapur një betejë të vjetër politike. Sepse kur protesta kthehet në një skenë ku partitë negociojnë mes tyre, qytetari humbet edhe një herë. Dhe pikërisht këtu është problemi: një protestë pa fytyrë mund të jetë qytetare; por një protestë që në fund del se ka një fytyrë politike, duhet ta thotë hapur. Në demokraci nuk ka asgjë të keqe që opozita të protestojë. Përkundrazi. Por nuk mund të kërkosh që qytetari të besojë se është një revoltë spontane dhe, njëkohësisht, të sillesh sikur ke kapur timonin e saj.
Kjo nuk është më “protestë qytetare”. Është bërë qartë protestë e Berishës dhe e PD-së, thjesht e paketuar si revoltë qytetarë. Për muaj na thanë: “Nuk ka drejtues, është protesta e qytetarëve.” Sot maska ka rënë. Kur një protestë qytetare ka pronar politik, nuk është më revoltë qytetare është aksion partiak. Dhe ky është dështimi më i madh: nuk arritën të bindin qytetarët, ndaj u përpoqën ta përdorin pakënaqësinë e tyre si kapital politik. Në fund, Rama mund të ndryshojë qeverinë. Mund të ndryshojë ministra. Mund të bëjë edhe një riformatim të plotë. Por një kabinet i ndryshuar nuk ndryshon realitetin politik nëse qytetarët vazhdojnë të ndihen të përdorur si dekor në një pazar që bëhet mbi kokat e tyre. Kjo është ajo që duhet parë tani: jo sa njerëz dalin në shesh, por kush flet në emër të tyre, çfarë kërkon dhe çfarë marrëveshjeje politike fshihet pas kësaj. Sepse në politikë, shpesh, ajo që thuhet me megafon është më pak interesante se ajo që negociohet në heshtje.
Intervistoi: Rigels Seliman
