Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, u tërhoq nga një sulm i ri ndaj Iranit, pasi vendet e Lindjes së Mesme lobuan që ai të tërhiqej. “Shtetet e Bashkuara janë të përgatitura të sulmojnë Republikën Islamike të Iranit, në nivele terrori ushtarak, force dhe fuqie të papara që nga Lufta e Dytë Botërore. Megjithatë, Irani dhe vendet e tjera të Lindjes së Mesme sapo na kanë kërkuar të shtyjmë çdo sulm sepse korniza e marrëveshjes është rënë dakord. Marrëveshja do të përfshijë hapjen e menjëhershme, të plotë dhe pa kushte të Ngushticës së Hormuzit dhe fundin e kërcënimit bërthamor iranian. Bazuar në këtë kërkesë, unë kam rënë dakord të anuloj sulmin, për të mirën e ardhshme të botës, si dhe për mbijetesën e një Irani të suksesshëm dhe të begatë, me kusht që një marrëveshje të arrihet shpejt. Izraeli më bashkohet në këtë angazhim.
Tani filloni punën, të gjithë, dhe përfundojeni”, shkroi Trump në rrjetin social Truth. Njoftimi erdhi disa ditë pasi Trump tha se po humbiste besimin në perspektivat për një marrëveshje paqeje dhe kërcënoi se do ta godiste shumë fort Iranin, duke rritur mundësinë e një raundi të ri sulmesh që synojnë ta detyrojnë Teheranin të kthehet në tryezën e negociatave. Një sulm i tillë mund të çojë në një përshkallëzim të paparë në luftën pesëmujore, e cila është ndërprerë vazhdimisht ndërsa Trump hapi derën për negociata, vetëm për t’u ndezur çdo herë pasi përpjekjet diplomatike dështuan. Trump tha se sulmi i ri do të synonte infrastrukturën energjetike iraniane, të cilën ai e përshkroi si një përgjigje ndaj sulmit me raketa të Iranit në një bazë amerikane në Jordani dhe ndërprerjes së vazhdueshme të transportit detar përmes Ngushticës së Hormuzit. Irani ka thënë se nëse ka sulme të mëtejshme, do të hakmerret duke synuar fushat e naftës në Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, si dhe fushat e gazit në Katar dhe Izrael, duke thënë: “Gjithçka do të shndërrohet në hi”.
Detajet
Menjëherë pasi SHBA-të dhe Irani hynë në luftë në fund të shkurtit, Teherani mbylli Ngushticën e Hormuzit, një pikë kyçe tranziti përmes së cilës kalon rreth një e katërta e tregtisë botërore të naftës me transport detar. Kjo ka çuar në rritjen e çmimeve të energjisë, rritjen e kostove të transportit detar dhe të sigurimit, si dhe në ndërprerje të zinxhirëve globalë të furnizimit. Në korrik, çmimi i naftës së papërpunuar Brent u rrit me 24 përqind, duke goditur portofolet e importuesve perëndimorë, por edhe duke goditur shtetet e Gjirit, të cilat janë detyruar të kufizojnë sasinë e naftës që mund të shesin në tregun botëror. Më të goditurat janë vendet që janë plotësisht të varura nga kjo rrugë detare për eksportet, si Iraku, Kuvajti, Katari dhe Bahreini, ndërsa Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe ishin në gjendje të ridrejtonin një pjesë të eksporteve të tyre në tubacione dhe porte alternative të naftës. Megjithatë, sa më gjatë të zgjasë konflikti, aq më e ngushtë bëhet hapësira e tyre për manovrim.
Kjo është arsyeja pse ata tani po lobojnë më fort tek presidenti amerikan që të mos e përshkallëzojë situatën. Barak Ravid nga burimet e tij se Princi i Kurorës Saudite Mohammed bin Salman (MBS) e telefonoi personalisht Trump të shtunën për të shprehur shqetësimin në lidhje me planet e tij për sulme të reja masive ndaj Iranit. “Sauditët kanë shprehur shqetësim dhe kanë kërkuar sqarime mbi planin e veprimit”, tha një zyrtar amerikan për Axios. Një burim tjetër i njohur me telefonatën tha se MBS i kërkoi Trump të qetësojë situatën dhe të përmbahet nga nisja e një sulmi. Disa ditë më parë, Trump u takua gjithashtu me përfaqësues të Katarit, Emirateve të Bashkuara Arabe, Turqisë dhe Pakistanit, të cilët gjithashtu po ushtrojnë presion mbi SHBA-në dhe Iranin për të qetësuar tensionet.
Hormuzi
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Arakchi, zhvilloi të shtunën bisedime me ndërmjetësuesit e Katarit, të dërguarin e Shtëpisë së Bardhë, Steve Witkoff dhe zyrtarët e Omanit në një përpjekje për të arritur një marrëveshje për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit. Bisedimet po përparojnë, tha për Axios një burim i njohur me diskutimet, megjithëse mbetet e paqartë nëse kjo do të jetë e mjaftueshme për të çaktivizuar krizën. Kanali 12 i Izraelit raportoi se Araqchi pranoi një kompromis për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, i cili dyshohet se ndikoi në vendimin e Trump për të anuluar sulmin ndaj Iranit. Në të njëjtën kohë, zyrtarët iranianë kanë mohuar në median shtetërore se i kanë kërkuar Trumpit të anulojë sulmet e planifikuara me qëllim që të arrijë një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës.
“Mali u drodh përsëri dhe lindi një mi”, raportoi agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Fars për anulimin e sulmit nga Trumpi. Analistët politikë iranianë theksojnë se Republika Islamike po e përdor vonesën amerikane për të fituar kohë, për të rindërtuar aftësitë e saj mbrojtëse dhe për t’u koordinuar më mirë me aleatët e saj. “Irani nuk ka ndërmend të arrijë një marrëveshje, por po përpiqet të blejë kohë për të rindërtuar aftësitë e veta parandaluese dhe të ashtuquajturin bosht të rezistencës. E kemi parë këtë shumë herë. Sapo niveli i tensionit rritet dhe sapo Republika Islamike ndihet e kërcënuar, ajo fillon të flasë për nevojën për negociata ose përfshin ndërmjetës, duke i përdorur ata si instrumente të saj”, tha analisti Iman Agari për Iran International.
