Sulmet ndaj qendrave të të dhënave gjatë konfliktit mes Iranit dhe kundërshtarëve të tij shënojnë një fazë të re të luftës në shekullin XXI. Risia nuk qëndron te shkatërrimi, por te zgjedhja e objektivit. Që në ditët e para të konfliktit, qendrat e të dhënave në Bahrein, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Iran u sulmuan, duke treguar se këto objekte janë shumë më tepër sesa infrastrukturë teknike. Ato janë shtylla e shoqërive moderne dhe po marrin një rëndësi gjithnjë e më të madhe edhe në aspektin ushtarak.
Rrezik i nënvlerësuar
“Kompanitë, qeveritë dhe operatorët e qendrave të të dhënave kanë nënvlerësuar deri tani rrezikun e sulmeve fizike”, thotë Sam Winter-Levy nga Carnegie Endowment for International Peace. Deri tani, vëmendja ka qenë kryesisht te sulmet kibernetike, ndërsa mundësia që vetë qendrat e të dhënave të shndërroheshin në objektiva ushtarake ishte marrë pak në konsideratë.
Pothuajse çdo shërbim dixhital varet nga këto qendra: komunikimi, bankat online, transmetimet, zinxhirët e furnizimit dhe shërbimet cloud. Ato ruajnë dhe përpunojnë sasi të mëdha informacioni, duke bërë të mundur funksionimin e jetës së përditshme dixhitale.
Daniel Schiff, profesor i politikave teknologjike në Universitetin Purdue, shpjegon se çdo përdorues që hap një aplikacion, lexon email ose hyn në llogarinë bankare përdor fuqinë llogaritëse të një qendre të dhënash, shpesh pa e kuptuar. Numri më i madh i këtyre objekteve ndodhet në SHBA, pasuar nga Mbretëria e Bashkuar dhe Gjermania, ndërsa shumë vende po investojnë në ndërtimin e qendrave të reja si bazë e ekonomisë dixhitale.
Infrastrukturë strategjike
Një sulm i suksesshëm ndaj një qendre të dhënash mund të ndërpresë komunikimet, transaksionet financiare, furnizimet dhe shërbimet online. Por rëndësia e tyre nuk kufizohet vetëm te përdorimi civil. Ushtritë moderne varen nga sasi të mëdha të dhënash: imazhe satelitore, pamje nga dronët, inteligjencë elektronike dhe sisteme mbikëqyrjeje që duhet të analizohen në kohë shumë të shkurtër.
“Operacionet ushtarake sot mbështeten gjithnjë e më shumë në sasi të mëdha të dhënash”, shpjegon Winter-Levy. Nga këto të dhëna krijohen edhe listat e objektivave për sulme ushtarake. Ky funksion i dyfishtë i bën qendrat e të dhënave objektiva të rëndësishëm: ato janë pjesë e infrastrukturës civile, por njëkohësisht të domosdoshme për operacionet ushtarake. Daniel Schiff paralajmëron se këto objekte janë veçanërisht të cenueshme, pasi janë fikse, kanë vlerë të madhe ekonomike dhe shpesh nuk ndodhen brenda strukturave ushtarake.
Irani kërcënon objektivat teknologjikë
Pas sulmeve iraniane ndaj qendrave të të dhënave në Bahrein dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, pasuan kundërsulme ndaj objekteve në Iran. Sipas Jerusalem Post, sulmet patën pasoja për disa pjesë të ushtrisë iraniane, pasi disa njësi nuk ishin përkohësisht në gjendje të kryenin pagesa për shkak të dëmtimit të sistemeve dixhitale.
Edhe në luftën mes Rusisë dhe Ukrainës, të dyja palët kanë goditur objektiva të ngjashëm. Konflikti në Lindjen e Mesme ka rritur më tej vëmendjen ndaj mbrojtjes së qendrave të të dhënave. Winter-Levy thekson se sulmet kibernetike mund të shkaktojnë dëme të mëdha, por shkatërrimi fizik i një ndërtese mund të ketë pasoja që një sulm dixhital nuk mund t’i arrijë.
Irani më pas zgjeroi kërcënimet duke përfshirë edhe qendrat e të dhënave të inteligjencës artificiale. Regjimi publikoi një listë të “Objektivave Teknologjikë”, ku përfshiheshin kompani si Microsoft, Google dhe Nvidia. Në këtë listë u përmend edhe projekti “Stargate”, një qendër gjigante e inteligjencës artificiale në Emiratet e Bashkuara Arabe, me vlerë rreth 30 miliardë dollarë, i mbështetur nga OpenAI, Oracle dhe Nvidia.
Përdorimi civil dhe ushtarak i inteligjencës artificiale
Sipas Winter-Levy, një sulm ndaj një objekti të tillë do të kishte pasoja të mëdha ekonomike dhe teknologjike. Rëndësia e inteligjencës artificiale po rritet edhe për shtetet dhe ushtritë, duke zbehur kufirin mes përdorimit civil dhe atij ushtarak. Për këtë arsye, mbrojtja fizike e qendrave të të dhënave po merr rëndësi më të madhe.
Sistemet e ftohjes, pika e dobët
Një nga dobësitë kryesore të qendrave të të dhënave janë sistemet e ftohjes. Serverët dhe procesorët me performancë të lartë prodhojnë shumë nxehtësi dhe kërkojnë ftohje të vazhdueshme. Këto pajisje shpesh ndodhen jashtë ndërtesave dhe mund të jenë më të lehta për t’u dëmtuar.
“Nëse një dron i lirë godet një ftohës dhe e nxjerr jashtë funksionit për një ose dy ditë, kjo mund të shkaktojë ndërprerje të mëdha”, shpjegon Winter-Levy. Një tjetër problem është madhësia e qendrave moderne të të dhënave, të cilat përbëhen nga komplekse të mëdha teknike dhe janë të vështira për t’u mbrojtur plotësisht. Edhe sulmet me tufa dronësh përbëjnë rrezik, pasi mund të mbingarkojnë sistemet mbrojtëse. “Mjafton vetëm një dron për të kaluar”, thotë Winter-Levy, duke theksuar se edhe një goditje e vetme mund të shkaktojë ndërprerje serioze.
