Më shumë se dy dekada pasi vendet e Ballkanit Perëndimor filluan rrugëtimin e tyre të anëtarësimit në Bashkimin Evropian (BE), përparimi i tyre mbetet i ngadaltë. Duke filluar me gjashtë anëtarë themelues në 1951, Bashkimi Evropian ka dëshmuar disa raunde zgjerimi, duke shumëzuar anëtarësimin e saj gati pesë herë për t’u bërë klubi aktual prej 27 anëtarësh. Brukseli shpalli zyrtarisht shtetet e Ballkanit Perëndimor kandidatë të mundshëm për anëtarësim në qershor 2003 pas samitit BE-Ballkani Perëndimor në Selanik, Greqi. Megjithatë, asnjë vend nuk i është bashkuar bllokut që nga viti 2013, kur Kroacia u bashkua. Zgjerimi i BE-së është procesi ku shtetet i bashkohen bllokut pasi të kenë përmbushur një sërë kushtesh politike dhe ekonomike. Aktualisht, nëntë vende, duke përfshirë pesë vendet e lartpërmendura të Ballkanit Perëndimor, kanë statusin e kandidatit, hapi i parë i madh drejt anëtarësimit në BE. Megjithatë, secili ndjek procese të ndryshme të afrimit me BE-në. Një rast tipik këtu është Maqedonia e Veriut, e cila kishte qenë një kandidate në BE për më shumë se 17 vjet përpara se të fillonin negociatat e saj të pranimit vitin e kaluar. Më parë, vendi nuk kishte mundur të hynte në negociata për shkak të bllokimit nga vendet anëtare të BE-së për mosmarrëveshje të ndryshme. Sipas politikës së zgjerimit të BE-së, hapja e bisedimeve formale të anëtarësimit kërkon marrëveshje unanime të të gjitha vendeve anëtare që të gjitha kërkesat janë përmbushur. Edhe nëse vendet kandidate kanë arritur të hapin bisedimet e pranimit me BE-në, negociatat mund të jenë komplekse dhe frustruese.
Konflikti
Në vazhdën e konfliktit Rusi-Ukrainë, përpjekjet e BE-së për zgjerim ka marrë vrull. Ofertat për anëtarësim të shumicës së vendeve të Ballkanit Perëndimor janë vënë sërish në krye të axhendës pas vitesh bllokimi. BE-ja i dha Ukrainës dhe Moldavisë statusin e kandidatit në qershor të vitit të kaluar dhe në dhjetor 2022, BiH u bë vendi i pestë ballkanik që iu dha statusi i kandidatit. Debatet mbi zgjerimin janë intensifikuar këtë vit, me liderët e BE-së që shumëfishojnë takimet me vendet që trokasin në derën e bllokut. Në një deklaratë të miratuar pas një samiti jozyrtar këtë tetor në Granada, Spanjë, liderët e BE-së nënvizuan se zgjerimi “është një investim gjeo-strategjik në paqe, siguri, stabilitet dhe prosperitet”, duke vënë në dukje se “e ardhmja e anëtarëve tanë aspirues dhe qytetarëve të tyre shtrihet brenda Bashkimit Evropian.”
Sfidat
Duke pasur parasysh momentin e ri, BE-ja po përballet me shumë “sfida delikate politike” për të çuar përpara zgjerimin. Një pyetje e vazhdueshme është se si të inkorporohen anëtarë të rinj pa dëmtuar efikasitetin dhe zhvillimin e bllokut. Ekziston shqetësimi se shtetet aplikante mund të thithin një pjesë të konsiderueshme të fondeve të kohezionit të BE-së menjëherë pas anëtarësimit. Opinionet publike janë të ndara edhe për përfitimet e zgjerimit të BE-së. Një sondazh i gjashtë vendeve të BE-së i publikuar në fillim të këtij muaji nga ana e Këshillit Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë, tregoi se nuk ka mbështetje të qartë të shumicës për ndonjë nga vendet kandidate aktuale që do t’i bashkohen bllokut së shpejti. Për një bllok të mëtejshëm të zgjeruar, BE-ja dhe vendet e ardhshme anëtare duhet të jenë gati. Anëtarët aspirantë duhet të shtojnë përpjekjet e tyre për reforma, por kompleksiteti i procesit të anëtarësimit në BE paraqet në radhë të parë një sfidë. Fillimi i negociatave nuk është domosdoshmërisht një recetë për anëtarësim pasi ka pengesa të ndryshme që duhen hequr përpara se të lidhin një marrëveshje. “Gjatë dekadës së ardhshme, mendoj se do të shohim një grup të vështirë negociatash. Disa tashmë janë duke u zhvilluar, disa varen nga përmbushja e gjërave të veçanta, dhe disa do të varen nga perceptimet në vendet anëtare të BE-së, si, a do të na kushtojë shumë? Të gjitha këto gjëra janë përbërës të bashkim pjesësh figure shumë të komplikuar që duhet të bashkohet për të bërë të mundur zgjerimin,” tha Begg, vendi i të cilit u largua nga BE rreth tre vjet më parë.
