Një investigim i publikuar nga platforma holandeze Follow the Money, në bashkëpunim me median franceze BLAST, ka rikthyer në vëmendje një nga kontradiktat më të mëdha të rrugëtimit europian të Shqipërisë: përparimin e shpejtë të negociatave të anëtarësimit, në një kohë kur vendi vazhdon të përballet me shqetësime serioze për korrupsionin, krimin e organizuar dhe pavarësinë e institucioneve.
Investigimi, i publikuar nga gazetari Antoine Harari, me titullin “Brussels turns blind eye as Albania’s drug empire threatens Europe”, ngre dyshime mbi lidhjet mes rrjeteve kriminale shqiptare dhe segmenteve të pushtetit, ndërsa vë në diskutim qëndrimin e Brukselit ndaj qeverisë së Edi Ramës. Sipas autorëve, ndikimi i organizatave kriminale me origjinë shqiptare është zgjeruar ndjeshëm në tregjet europiane të drogës, ndërkohë që institucionet e Bashkimit Europian kanë vijuar ta trajtojnë Shqipërinë si një partner strategjik dhe kandidat me perspektivë të qartë anëtarësimi.
Akuzat e paraqitura në investigim janë serioze, por nuk përbëjnë prova gjyqësore të përgjegjësisë personale të kryeministrit. Qeveria shqiptare i ka kundërshtuar pretendimet për mbrojtje politike të krimit dhe korrupsionit. Megjithatë, materiali ngre një pyetje që shkon përtej përplasjes së zakonshme politike në Tiranë: a po ndikon rëndësia gjeopolitike e Shqipërisë në mënyrën se si Brukseli vlerëson problemet e demokracisë dhe sundimit të ligjit?
Pas pushtimit rus të Ukrainës, zgjerimi i Bashkimit Europian është shndërruar gjithnjë e më shumë në një instrument strategjik. Ballkani Perëndimor konsiderohet një rajon ku BE-ja kërkon të konsolidojë ndikimin e saj dhe të kufizojë hapësirën për ndërhyrjen e fuqive rivale. Në këtë kontekst, Shqipëria paraqitet si një partner i qëndrueshëm: anëtare e NATO-s, e rreshtuar me politikën e jashtme europiane dhe mbështetëse e sanksioneve ndaj Rusisë.
Këto avantazhe i kanë dhënë qeverisë Rama një kapital të rëndësishëm diplomatik. Por marrëdhëniet e mira me Brukselin krijojnë edhe një dilemë: mbështetja për orientimin strategjik të Shqipërisë nuk duhet të ngatërrohet me miratimin e pakushtëzuar të mënyrës se si qeveriset vendi.
Vetë Komisioni Europian, në raportin e vitit 2025, ka evidentuar probleme me korrupsionin, funksionimin e institucioneve, përdorimin e burimeve publike dhe kushtet e konkurrencës politike. Kjo tregon se Brukseli nuk i ka injoruar zyrtarisht mangësitë demokratike, por mbetet e diskutueshme nëse kritikat institucionale kanë të njëjtën peshë politike me mesazhet publike të mbështetjes për qeverinë shqiptare.
Në qendër të këtij paradoksi qëndron SPAK. Struktura e Posaçme është një nga rezultatet më të rëndësishme të reformës në drejtësi dhe një element kyç në vlerësimin europian të Shqipërisë. Hetimet ndaj ish-ministrave, zyrtarëve të lartë dhe përfaqësuesve të mazhorancës tregojnë se drejtësia e re ka fituar kapacitete për të goditur nivele të pushtetit që më parë konsideroheshin të vështira për t’u prekur.
Megjithatë, investigimi holandez përfshin edhe dëshmi kritike ndaj funksionimit të drejtësisë, mes tyre deklaratat e ish-zëvendëskryeministrit Arben Ahmetaj, i cili i konsideron akuzat ndaj tij të motivuara politikisht. Pretendime të tilla kërkojnë verifikim të pavarur dhe nuk mjaftojnë për të provuar kontroll politik mbi SPAK. Nga ana tjetër, as numri i zyrtarëve të hetuar nuk përbën, i vetëm, garanci për pavarësi të plotë institucionale.
Pikërisht këtu qëndron sfida e reformës në drejtësi: SPAK duhet të dëshmojë se mund të hetojë çdo nivel të pushtetit, pa ndërhyrje politike dhe pa standarde të dyfishta, duke respektuar njëkohësisht prezumimin e pafajësisë dhe të drejtat e personave nën hetim. Besueshmëria e tij nuk mund të varet nga interesat e qeverisë apo opozitës, por nga provat, ligji dhe vendimet e gjykatave.
Ndërkohë, dimensioni ndërkombëtar i krimit të organizuar e bën çështjen shqiptare edhe më të ndjeshme për Europën. Investigimi i Follow the Money përshkruan rrjete kriminale që operojnë përtej kufijve, duke përdorur lidhje në Amerikën Latine, porte europiane dhe struktura financiare për trafikimin e drogës dhe pastrimin e parave. Në material përmendet edhe operacioni Tornado në Itali, gjatë të cilit, sipas të dhënave të raportuara nga gazetarët, u realizuan dhjetëra arrestime dhe u zbuluan skema të dyshuara financiare me vlera të konsiderueshme.
Kjo situatë e vendos Bashkimin Europian përballë një sfide të dyfishtë. Nga njëra anë, Brukseli ka nevojë për bashkëpunimin e autoriteteve shqiptare në luftën kundër trafikut ndërkombëtar. Nga ana tjetër, duhet të sigurohet se institucionet me të cilat bashkëpunon janë të afta t’i rezistojnë korrupsionit dhe depërtimit kriminal.
Për Edi Ramën, përparimi i negociatave është një argument i rëndësishëm politik. Shqipëria ka hapur të gjashtë grupkapitujt negociues dhe ka nisur mbylljen provizore të kapitujve të parë, duke regjistruar hapa konkretë në procesin e anëtarësimit. Megjithatë, avancimi teknik nuk është i barabartë me përmbushjen përfundimtare të standardeve demokratike.
Integrimi europian nuk matet vetëm me kapitujt e hapur apo me fotografitë e takimeve në Bruksel. Ai kërkon institucione të pavarura, administratë të përgjegjshme, konkurrencë të ndershme ekonomike dhe rezultate të qëndrueshme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.
Në këtë kuptim, mbështetja e presidentes së Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, për perspektivën europiane të Shqipërisë nuk duhet interpretuar automatikisht si mbështetje për çdo veprim të qeverisë Rama. Por mënyra se si artikulohet kjo mbështetje mund të krijojë përshtypjen se suksesi diplomatik ka më shumë peshë sesa problemet e brendshme institucionale.
Investigimi i Follow the Money nuk provon se Brukseli ka vendosur të mbrojë politikisht Edi Ramën përballë akuzave, por shtron një çështje thelbësore: nëse stabiliteti gjeopolitik po merr përparësi ndaj kërkesave për llogaridhënie demokratike.
Për Shqipërinë, kjo nuk është thjesht një çështje imazhi ndërkombëtar. Është një provë për mënyrën se si funksionon shteti. Qeveria duhet t’u përgjigjet akuzave me transparencë dhe fakte, SPAK duhet të garantojë hetime të pavarura, ndërsa Brukseli duhet të zbatojë standarde të qarta dhe të njëjta, pavarësisht marrëdhënieve politike me drejtuesit e vendeve kandidate.
Sepse paradoksi më i madh i integrimit shqiptar do të ishte që vendi t’i afrohej gjithnjë e më shumë Bashkimit Europian në tryezat diplomatike, ndërkohë që qytetarët të mos ndienin të njëjtin përparim në funksionimin e demokracisë dhe drejtësisë.
Në fund, prova vendimtare e integrimit nuk është sa afër Brukselit qëndron Edi Rama, por sa të pavarura nga politika dhe krimi arrijnë të jenë institucionet shqiptare.
