Lufta e Izraelit në Gaza ka nxjerrë në pah ndarjet politike dhe diplomatike mes vendeve të Ballkanit, ku qëndrimet ndaj shtetit izraelit përcaktohen kryesisht nga interesat kombëtare, politika e brendshme dhe marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara. Ndërsa në pjesën më të madhe të Evropës mbështetja fillestare për Izraelin është shoqëruar gradualisht me shqetësime për operacionet ushtarake në Gaza, vendet e Ballkanit kanë ndjekur politika të ndryshme.
Analisti i International Crisis Group, Marko Prelec, vlerëson se vendet ballkanike nuk kanë pothuajse asnjë qëndrim të përbashkët për politikën e jashtme dhe se secili shtet ndjek interesat e veta në marrëdhëniet me Izraelin dhe Palestinën. Edhe profesori i Universitetit të Grazit, Florian Bieber, thekson se politika e brendshme dhe narrativat kombëtare luajnë rol vendimtar në përcaktimin e këtyre qëndrimeve.
Shqipëria renditet mes vendeve që kanë ruajtur marrëdhënie të ngushta politike me Izraelin. Qeveria e kryeministrit Edi Rama ka vijuar bashkëpunimin me shtetin izraelit, veçanërisht në fushën e sigurisë kibernetike, ndërsa politika e jashtme shqiptare mbetet e orientuar drejt Uashingtonit dhe Brukselit.
Pas sulmeve kibernetike ndaj institucioneve shqiptare, Tirana ka thelluar bashkëpunimin me kompani izraelite të specializuara në mbrojtjen e sistemeve digjitale. Ky bashkëpunim lidhet me nevojat konkrete të sigurisë së Shqipërisë dhe me marrëdhëniet e saj strategjike me partnerët perëndimorë.
Edhe Kosova ka ndërtuar marrëdhëniet me Izraelin në lidhje të ngushtë me Shtetet e Bashkuara. Në kuadër të Marrëveshjes së Uashingtonit të vitit 2020, Kosova dhe Izraeli vendosën njohjen e ndërsjellë, ndërsa Prishtina hapi ambasadën në Jerusalem, duke ndjekur një qëndrim të ndryshëm nga pjesa më e madhe e bashkësisë ndërkombëtare.
Në Serbi, marrëdhëniet me Izraelin kanë marrë një dimension të rëndësishëm ushtarak dhe ekonomik. Beogradi ka eksportuar armë dhe municione drejt Izraelit që nga tetori i vitit 2023, pavarësisht lidhjeve tradicionale me Palestinën dhe mbështetjes për anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare. Bashkëpunimi është zgjeruar edhe me hapjen e një fabrike për montimin e dronëve të lidhur me teknologjinë izraelite.
Për Serbinë, partneriteti me Izraelin lidhet jo vetëm me përfitimet ekonomike nga industria e mbrojtjes, por edhe me përpjekjet për të forcuar lidhjet politike me administratën amerikane. Analistët vlerësojnë se Beogradi e sheh Izraelin si një partner që mund t’i lehtësojë komunikimin me qarqe me ndikim në Uashington.
Edhe Greqia ka ruajtur një partneritet të fortë strategjik me Izraelin në fushën ushtarake dhe energjetike. Athina ka nënshkruar një marrëveshje për sisteme raketore izraelite me vlerë rreth 3.5 miliardë dollarë. Bashkëpunimi mes dy vendeve, i zhvilluar edhe në kuadër të marrëdhënieve me Qipron dhe rivaliteteve në Mesdheun Lindor, ka vijuar pavarësisht protestave në Greqi për situatën humanitare në Gaza.
Në Bosnjë-Hercegovinë, lufta në Gaza ka thelluar ndarjet ekzistuese etnike dhe politike. Përfaqësuesit boshnjakë kanë shprehur solidaritet me palestinezët, duke e lidhur përvojën e tyre me luftën e viteve 1990, ndërsa udhëheqësit e Republikës Srpska, përfshirë Milorad Dodikun, kanë mbështetur hapur Izraelin. Këto marrëdhënie lidhen edhe me përpjekjet e udhëheqjes serbe të Bosnjës për të siguruar mbështetje politike ndërkombëtare.
Në Kroaci, qëndrimet ndaj Izraelit kanë krijuar dallime mes kryeministrit Andrej Plenkoviç dhe presidentit Zoran Milanoviç. Qeveria ka ndjekur një politikë të kujdesshme, në përputhje me linjën kryesore të Bashkimit Evropian, ndërsa presidenti ka kritikuar operacionet ushtarake izraelite në Gaza.
Sllovenia ka ndërmarrë masa më të forta ndaj Izraelit, duke njohur shtetin palestinez, vendosur embargo armësh dhe kufizuar importet nga vendbanimet izraelite në territoret e pushtuara. Megjithatë, ndryshimet politike dhe qëndrimet e forcave konservatore kanë sjellë përpjekje për rishikimin e kësaj qasjeje.
Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut kanë preferuar të ndjekin qëndrimet e përgjithshme të Bashkimit Evropian dhe NATO-s, duke mbështetur armëpushimin dhe ndihmën humanitare, pa ndërmarrë iniciativa të veçanta diplomatike. Rumania dhe Bullgaria kanë ruajtur marrëdhënie të qëndrueshme me Izraelin, veçanërisht në fushën e mbrojtjes dhe inteligjencës, duke mbajtur njëkohësisht qëndrime të kujdesshme në organizatat ndërkombëtare.
Qëndrimet e ndryshme të vendeve të Ballkanit tregojnë se marrëdhëniet me Izraelin përcaktohen më shumë nga interesat politike, ekonomike dhe të sigurisë sesa nga një politikë e përbashkët rajonale për Lindjen e Mesme. Në rastin e Shqipërisë dhe Kosovës, lidhjet me Uashingtonin mbeten një faktor i rëndësishëm, ndërsa për Serbinë dhe Greqinë bashkëpunimi ushtarak dhe interesat strategjike zënë një vend më të madh në marrëdhëniet me shtetin izraelit. /Përshtatur nga “Al Jazeera”
