Kryeministri Edi Rama zgjodhi mbledhjen e Asamblesë Kombëtare të PS-së në 11 shtator për të prezantuar emrat e kabinetit të ri qeveritar, pas fitores në zgjedhjet e 11 majit, për mandatin e 4-t rradhazi në qeverisjen e vendit. Rama bëri të ditur se pjesë e Qeverisë do të ishte edhe ‘Diella’, e krijuar nga Inteligjenca Artificiale.
Mediat ndërkombëtare i kanë bërë jehonë këtij vendimi, pasi ‘Diella’ është ministri i parë në Botë nga inteligjenca artificiale.
Në një artikull, BBC shkruan se roli i saj do të jetë të sigurojë që Shqipëria të bëhet “një vend ku tenderët publikë janë 100% të lirë nga korrupsioni”.
“Për zyrtarët qeveritarë, të quhen “të pashpirt” është një rrezik profesional. Por Shqipëria ka zgjedhur ta shndërrojë këtë në një cilësi pozitive, duke emëruar një ministër të Inteligjencës Artificiale.
Jo një ministër për inteligjencën artificiale. Përkundrazi, një anëtar i kabinetit që është, fjalë për fjalë, vepër e inteligjencës artificiale.
Si një yll popi, njihet thjesht me emrin e vetëm: Diella.
Kryeministri Edi Rama e prezantoi atë si anëtare të kabinetit të tij të ri të enjten, katër muaj pasi siguroi mandatin e tij të katërt në detyrë në zgjedhjet e majit.
Megjithatë, ky veprim ishte simbolik dhe jo zyrtar, pasi kushtetuta e Shqipërisë përcakton që ministrat e qeverisë duhet të jenë qytetarë të aftë mendërisht, të moshës të paktën 18 vjeç”, shkruan Guy Delauney i BBC në një artikull.
Në vijim, theksohet se Diella nuk ka gjasa të jetë burimi i ndonjë rrjedhjeje të pahijshme informacioni rreth qeverisë.
“Ajo do të jetë e etur për energji vetëm në kuptimin e energjisë elektrike që konsumon. Dhe një skandal shpenzimesh dëmtuese duket se është jashtë diskutimit.
Në fakt, korrupsioni ishte vëmendjen e Ramës kur e bëri Diellën pjesë të ekipit të tij si ministër i prokurimit publik.
Roli i saj do të jetë të sigurojë që Shqipëria të bëhet “një vend ku tenderët publikë janë 100% të lirë nga korrupsioni”, vijon artikulli në BBC.
Duke folur për median ndërkombëtare, Kryeministri Edi Rama tha se “po punojmë me një ekip të shkëlqyer, i cili nuk është vetëm shqiptar, por edhe ndërkombëtar, për të dalë me modelin e parë të plotë të inteligjencës artificiale në prokurimin publik”.
“Jo vetëm që do të eliminojmë çdo ndikim të mundshëm në ofertat publike, por gjithashtu do ta bëjmë procesin shumë më të shpejtë, shumë më efikas dhe plotësisht të përgjegjshëm”, tha Rama.
Diella kishte punuar në Shqipëri edhe para “emërimit” nga qeveria. Puna e saj e parë ishte si asistente virtuale e mundësuar nga inteligjenca artificiale, duke i udhëzuar aplikantët gjatë procesit të marrjes së dokumenteve zyrtare.
Rama mburret se Diella ka “ndihmuar më shumë se një milion aplikime” në platformën e-Albania. Por vizioni i tij për rolin qeveritar të IA-së është shumë më madhështor sesa një chatbot i thjeshtë.
Ai flet për “kapërcimin” e vendeve më të mëdha dhe më të përparuara, të cilat janë ende të bllokuara në “mënyrat tradicionale të punës”.
Reagimet ndaj rolit të ri të Diellës janë të përziera. Partia Demokratike në opozitë e ka quajtur iniciativën “qesharake” dhe “jokushtetuese”.
Por të tjerë janë optimistë të kujdesshëm.
Themeluesja e kompanisë së shërbimeve financiare Balkans Capital, Aneida Bajraktari Bicja, vëren se Edi Rama “shpesh e përzien reformën me teatralitetin, kështu që është e natyrshme që njerëzit të pyesin veten nëse kjo është simbolikë”. Por ajo thotë se “‘Ministri i Inteligjencës Artificiale’ mund të jetë konstruktiv nëse zhvillohet në sisteme reale që përmirësojnë transparencën dhe besimin në prokurimin publik”.
Ekspertët kundër korrupsionit kanë vënë në dukje gjithashtu potencialin që inteligjenca artificiale të përdoret për të minimizuar korrupsionin.
“IA është ende një mjet i ri, por nëse programohet saktë, kur bën një ofertë online, mund ta shohësh qartë dhe më nga afër nëse një kompani i plotëson kushtet dhe kriteret”, thotë Dr. Andi Hoxhaj i King’s College London, specialist në Ballkanin Perëndimor për luftën ndaj korrupsionit dhe sundimin e ligjit.
Ai beson se përparimi i shpejtë i Shqipërisë në bisedimet e pranimit në BE dhe inkurajimi nga Brukseli për të përfunduar negociatat deri në vitin 2027 nënkuptojnë se vendi ka një nxitje të fuqishme për të luftuar korrupsionin.
“Ka shumë gjëra në lojë. Parakushti kryesor nga BE-ja ka qenë adresimi i korrupsionit. Nëse Diella është një mjet ose mekanizëm që mund të përdoret drejt këtij qëllimi, ia vlen të eksplorohet”, shprehet ai.
Edi Rama nuk e mohon se në prezantimin e tij të fundit ka një element të një marifeti publiciteti. Por ai këmbëngul se pas këtij prezantimi të këndshëm fshihet një qëllim serioz.
“Kjo ushtron presion mbi anëtarët e tjerë të kabinetit dhe agjencitë kombëtare që të kandidojnë dhe të mendojnë ndryshe. Ky është avantazhi më i madh që pres nga ky ministër”, thotë ai.
Me fjalë të tjera, ministrat duhet të kenë kujdes: IA mund t’u marrë edhe punët.
