Stadiumet moderne po shndërrohen në qendra të mëdha biznesi, argëtimi dhe turizmi, ku futbolli përbën vetëm një pjesë të aktivitetit. Nga stadiumi i ri i Milanit dhe Interit, te “Santiago Bernabéu” i Real Madridit dhe projektet ambicioze në Greqi, klubet evropiane po investojnë miliarda euro për të krijuar infrastruktura që gjenerojnë të ardhura gjatë gjithë vitit.
“Dritat e San Siros nuk do të fiken kurrë”, këndonin njëzëri tifozët e organizuar të Milanit në tribunën Curva Sud. Me të njëjtin slogan përgjigjeshin tifozët e Interit nga Curva Nord, në anën tjetër të stadiumit.
Gjatë derbit të qytetit, të njohur si “Derby della Madonnina”, thirrjet e dy tifozerive jehonin me të njëjtën forcë. Megjithatë, stadiumi që për 100 vjet ka mirëpritur breza të tërë tifozësh të dy skuadrave do të shembet.
“San Siro”, i njohur edhe si stadiumi “Giuseppe Meazza”, përbën një pjesë të pandashme të identitetit të Milanos. Në vend të tij, pak metra më tutje, do të ndërtohet një stadium i ri, ultramodern, i cili planifikohet të përfundojë deri në vitin 2031.
Projektet arkitekturore tashmë janë prezantuar për publikun, ndërsa buxheti i përgjithshëm arrin në 2.3 miliardë euro.
Disa nostalgjikë e kanë krahasuar pamjen e stadiumit të ardhshëm me një lavatriçe apo një pajisje për gatim me ajër të nxehtë. Megjithatë, aty do të zhvillohen ndeshjet e ardhshme të dy rivalëve të Milanos.
Ajo që mund t’i mungojë stadiumit të ri nuk është ndriçimi apo teknologjia, por atmosfera akustike e “San Siros” historik. Zhurma e tifozëve arrinte deri në 111 decibel dhe, sipas përshkrimeve, dëgjohej deri në Monza.
Stadiumet po shndërrohen në qendra biznesi
Dikur, stadiumet ndërtoheshin për të mirëpritur turmat e tifozëve. Sot, projektuesit synojnë jo vetëm të akomodojnë publikun, por edhe të menaxhojnë përvojën e tij.
Stadiumet tradicionale, që përfaqësonin identitetin e një lagjeje, qyteti apo komuniteti, po ia lënë vendin një modeli të ri ekonomik.
Stadiumi nuk është më thjesht një objekt sportiv. Ai po shndërrohet në një biznes që ofron përvoja dhe shërbime të ndryshme.
Ky transformim ndjek një prirje globale investimesh, e cila synon kthimin e stadiumeve nga ndërtesa sportive në komplekse shumëfunksionale.
Aktiviteti i tyre nuk kufizohet më në 90 minutat e një ndeshjeje. Objektivi është që stadiumet të funksionojnë 365 ditë në vit, duke përfshirë dyqane, restorante, muze, hotele, qendra konferencash dhe hapësira për koncerte.
Arkitektë të njohur ndërkombëtarë i projektojnë këto objekte si simbole të qyteteve, me synimin për të tërhequr turistë, përfshirë edhe ata që nuk kanë interes të drejtpërdrejtë për futbollin.
Nga tribunat prej betoni te stadiumet inteligjente
Stadiumet e reja ndryshojnë rrënjësisht nga objektet e vjetra, me tribuna betoni, kangjella të ndryshkura dhe dhoma zhveshjeje me kushte të kufizuara.
Projektet moderne synojnë të ofrojnë rehati, siguri, pamje më të mirë të fushës dhe teknologji të avancuar, përfshirë ekranet digjitale dhe sistemet inteligjente të menaxhimit.
Megjithëse mund të humbasin një pjesë të atmosferës tradicionale, këto stadiume u drejtohen brezave të rinj të tifozëve.
Transformimi po ndodh në forma të ndryshme.
Në Greqi, AEK-u ndërtoi stadiumin e ri “Agia Sofia”, tashmë “ALLWYN Arena”, në vendin e stadiumit historik “Nikos Goumas”, në Nea Filadelfia.
Arsenali u largua nga “Highbury” për t’u zhvendosur në “Emirates”, ndërsa Atlético Madridi zëvendësoi “Vicente Calderón” me “Metropolitano”.
Ndryshe nga këto raste, Panathinaikosi po ndërton një stadium krejtësisht të ri në Votanikos.
Një tjetër model është rinovimi i stadiumeve ekzistuese, ku shembulli më përfaqësues është “Santiago Bernabéu” i Real Madridit.
Santiago Bernabéu, nga stadium historik në kompleks futurist
Shumë vite më parë, pata mundësinë të qëndroja për një periudhë të gjatë në Madrid.
Banoja në një apartament në kryqëzimin e Paseo de la Castellana me General Perón, përballë stadiumit “Santiago Bernabéu”, shtëpisë së Real Madridit.
Në një kafene të lagjes Cuatro Caminos u njoha me një grup tifozësh të zjarrtë të klubit madrilen. Pavarësisht vështirësive në komunikim, pasioni ynë i përbashkët për futbollin na afroi.
Më të moshuarit kujtonin inaugurimin e stadiumit në vitin 1947, pranë ish-stadiumit “Estadio de Chamartín”, si dhe legjendat Alfredo Di Stéfano, Ferenc Puskás dhe Paco Gento.
Tifozët më të rinj flisnin për Emilio Butragueñon, Jorge Valdanon dhe Hugo Sánchezin, përpara epokës së “Galácticos”, kur në Madrid mbërritën Ronaldo, Zidane, Beckham, Figo dhe Roberto Carlos.
Një të diel, ata më ftuan të ndiqja një ndeshje në stadium. U ulëm në nivelin e katërt të tribunave, ku biletat ishin më të lira.
Nga ajo lartësi, futbollistët dukeshin shumë të vegjël. Megjithatë, atmosfera ishte e jashtëzakonshme. Festuam golat, kënduam “Hala Madrid” dhe përjetuam emocionet e një stadiumi historik.
Më shumë se 25 vjet më vonë, gjatë festave të Krishtlindjes së vitit të kaluar, u riktheva në Madrid.
Meqenëse kampionati spanjoll kishte ndërprerë ndeshjet për festat, vendosa të vizitoja stadiumin e rinovuar.
Përmes hotelit sigurova një biletë me guidë, me çmim 50 euro.
Ndryshimi ishte i jashtëzakonshëm.
Nga jashtë, stadiumi ngjante me një anije kozmike, me një strukturë futuriste prej çeliku inox, ndriçim LED dhe një çati të lëvizshme që hapet dhe mbyllet brenda 15 minutash.
Brenda, teknologjia ishte edhe më mbresëlënëse.
Ekrani panoramik 360 gradë përfaqëson një nga elementet kryesore të modernizimit.
Një tjetër risi është fusha me bar natyral, e cila mund të zhvendoset në një hapësirë nëntokësore, rreth 30 metra të thellë, ku ruhet në kushte të kontrolluara klimatike.
Ky sistem i mundëson stadiumit të organizojë aktivitete të tjera pa dëmtuar sipërfaqen e lojës.
Kompleksi përfshin gjithashtu muzeun e trofeve, suita luksoze, dhoma moderne zhveshjeje dhe hapësira interaktive për vizitorët.
Restorante, dyqane dhe një fabrikë birre brenda stadiumit
Një nga veçoritë më interesante të stadiumit të rinovuar është oferta e gjerë gastronomike dhe tregtare.
Restoranti “Puerta 57” ofron kuzhinë tradicionale spanjolle, fruta deti dhe tapas, ndërsa dritaret panoramike mundësojnë pamje të drejtpërdrejtë nga fusha.
Edhe restoranti dykatësh “Arzábal” ka një fasadë xhami 50 metra të gjatë, me pamje nga stadiumi.
“Suite 57” ofron një tarracë me pamje panoramike, ku vizitorët mund të konsumojnë ushqime dhe kokteje.
Gjatë vizitës sime, ndalova edhe në “Plaza Mahou”, një hapësirë brenda stadiumit ku funksionon një fabrikë birre me kapacitet prodhimi prej 30 mijë litrash në vit.
Në katin e dhjetë ndodhet restoranti japonez “KŌ by 99 Sushi Bar”, i cili ofron kuzhinë të nivelit të lartë dhe një përzgjedhje prej më shumë se 250 verërash.
Kompleksi përfshin gjithashtu qendrën tregtare “La Esquina del Bernabéu”, me kafene, dyqane dhe shërbime të ndryshme.
Në pjesën lindore të stadiumit ndodhet dyqani zyrtar i Real Madridit, me një sipërfaqe prej 2.800 metrash katrorë. Aty shiten fanella, pajisje sportive, suvenire dhe aksesorë të klubit.
Një fanellë autentike e lojtarëve kushton 160 euro, ndjeshëm më shumë se produktet e ngjashme që mund të gjenden në tregjet e hapura të Madridit, si “El Rastro”.
Investimi miliardësh i Real Madridit
Rinovimi i “Santiago Bernabéu” ka kushtuar mbi 1.35 miliardë euro, sipas raporteve financiare të audituara të klubit. Burime të tjera financiare e vlerësojnë koston deri në 1.76 miliardë euro.
Shuma përfaqëson një rritje të konsiderueshme krahasuar me parashikimin fillestar prej rreth 800 milionë eurosh.
Drejtuesit e Real Madridit, nën presidencën e Florentino Pérezit, siguruan tre kredi me interesa të ulëta, të cilat planifikojnë t’i shlyejnë gjatë 30 viteve, me këste vjetore prej rreth 60 milionë eurosh.
Strategjia financiare mbështetet te shfrytëzimi i stadiumit përtej ndeshjeve të futbollit.
Në ditët kur nuk zhvillohen ndeshje, kompleksi mirëpret vizitorë në restorante, dyqane, muze dhe aktivitete argëtuese.
Stadiumi organizon gjithashtu koncerte, shfaqje dhe ngjarje sportive ndërkombëtare, përfshirë ndeshje të futbollit amerikan.
Në këtë mënyrë, “Santiago Bernabéu” nuk është më vetëm një stadium futbolli, por edhe një destinacion turistik, tregtar dhe kulturor i kryeqytetit spanjoll.
Suksesi i këtij modeli ka nxitur edhe klube të tjera të investojnë në modernizimin e infrastrukturës.
Barcelona dhe klubet e tjera spanjolle ndjekin të njëjtin model
Barcelona po zhvillon projektin e rindërtimit dhe rihapjes graduale të “Camp Nou”.
Pas përfundimit të punimeve, stadiumi parashikohet të ketë një kapacitet prej 105 mijë spektatorësh, duke u bërë stadiumi më i madh në Evropë.
Buxheti i projektit vlerësohet në rreth 1.45 miliardë euro, megjithëse kostoja përfundimtare mund të ndryshojë.
Fonde investimi, banka dhe sponsorë të mëdhenj tregtarë kanë shfaqur interes për financimin e projektit.
Edhe Valencia po zhvillon projektin e stadiumit të saj, me një kosto të vlerësuar prej rreth 350 milionë eurosh.
Real Betis po investon rreth 270 milionë euro për rinovimin e stadiumit “Benito Villamarín”. Këto projekte tregojnë se stadiumet po marrin një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në strategjitë ekonomike të klubeve.
Stadiumet moderne po ndryshojnë ekonominë e futbollit evropian
Prirja e investimeve nuk kufizohet në Spanjë.
Në të gjithë Evropën, klubet po zhvillojnë stadiume shumëfunksionale, të cilat kombinojnë teknologjinë moderne, projektimin arkitekturor dhe shfrytëzimin ekonomik të hapësirave.
Projektet e reja shpesh bëhen pjesë e planeve më të gjera të zhvillimit urban, duke përfshirë ndërtime banimi, qendra tregtare, ambiente argëtimi, hapësira publike dhe përmirësime në transport.
Arkitektët prezantojnë projektet, investitorët analizojnë buxhetet dhe autoritetet vendore i lidhin këto ndërtime me zhvillimin ekonomik të qyteteve.
Për klubet, objektivi kryesor është krijimi i burimeve të reja të të ardhurave.
Këto përfshijnë shitjen e biletave, produktet zyrtare, shërbimet VIP, të drejtat televizive, reklamat, marrëveshjet e sponsorizimit dhe shfrytëzimin e pronave përreth stadiumeve.
Edhe klubet me më pak njohje ndërkombëtare po investojnë në këtë drejtim.
Rangers i Glasgow po shqyrton një plan ambicioz për rindërtimin dhe zgjerimin e stadiumit historik “Ibrox”, i cili u hap në vitin 1899.
Birmingham City, që luan në kategorinë e dytë angleze, planifikon ndërtimin e një stadiumi të ri me 62 mijë vende, të quajtur “Powerhouse Stadium”, në pjesën lindore të qytetit.
Ky projekt do të zëvendësonte stadiumin historik “St Andrew’s”, i cili funksionon që prej vitit 1906.
Crystal Palace synon të investojë 130 milionë paund për rinovimin e stadiumit “Selhurst Park”, në jug të Londrës, i inauguruar në vitin 1924.
Greqia investon në stadiumet e së ardhmes
Edhe Greqia po ndjek këtë prirje ndërkombëtare.
Një nga projektet kryesore është stadiumi i ri i PAOK-ut në Selanik, i njohur si “Nea Toumba”.
Projekti ndodhet në fazën e përfundimit të studimeve teknike dhe koordinimit për zhvillimin urban të zonës. Investimi vlerësohet në rreth 200 milionë euro.
Sipas planifikimit, ndërtimi synon të nisë në verën e vitit 2027 dhe të përfundojë brenda rreth 40 muajsh, me objektiv dorëzimin në fund të vitit 2030.
Drejtuesit e klubit kanë sqaruar se stadiumi aktual, i përfunduar në shtator të vitit 1959, nuk do të shembet përpara sigurimit të lejes përfundimtare të ndërtimit.
Stadiumi i ri parashikohet të ketë rreth 35 mijë vende, përfshirë 31.500 për tifozët, ndërsa pjesa tjetër do të përfshijë hapësira për tifozët miq dhe shërbime VIP.
Projekti parashikon gjithashtu parkim nëntokësor.
Studioja ndërkombëtare e arkitekturës “Populous”, në bashkëpunim me kompaninë greke të inxhinierisë dhe konsulencës “Salfo”, ka prezantuar konceptin arkitekturor.
Projekti frymëzohet nga simboli i shqiponjës, i lidhur ngushtë me identitetin e PAOK-ut dhe historinë e Selanikut.
Në tribunën veriore parashikohet ndërtimi i një sektori të pandërprerë me 8.700 vende, sipas modelit të “Murit të Verdhë” të Borussia Dortmundit.
Tribunat do të afrohen me 24 metra drejt fushës dhe do të jenë deri në 20 metra më të larta.
Struktura e jashtme dhe çatia metalike do të projektohen për të përqendruar tingullin brenda stadiumit, duke ruajtur intensitetin e atmosferës së tifozëve.
Përveç ndeshjeve, stadiumi do të mirëpresë aktivitete të ndryshme, dyqane dhe restorante gjatë gjithë vitit.
Olympiacos planifikon zgjerimin e stadiumit Karaiskakis
Një tjetër projekt i rëndësishëm është modernizimi i stadiumit “Georgios Karaiskakis”, shtëpia e Olympiacosit. Stadiumi i vjetër u shemb dhe u rindërtua pothuajse tërësisht në vitin 2003.
Punimet përfunduan brenda 14 muajsh, në mënyrë që objekti të ishte gati për Lojërat Olimpike të Athinës në vitin 2004.
Projekti i atëhershëm u financua me 20 milionë euro kapital të vet dhe 40 milionë euro kredi bankare. Rreth 22 vjet më vonë, Olympiacos ka prezantuar një projekt të ri për rindërtimin dhe zgjerimin e stadiumit.
Objektivi është rritja e kapacitetit në mbi 53 mijë vende, duke e kthyer në stadiumin më të madh të Greqisë të projektuar posaçërisht për futboll. Plani përfshin riorganizimin e tribunave, shtimin e një niveli të sipërm dhe ndërtimin e një çatie të re.
Gjithashtu, projekti parashikon hapësira të zgjeruara tregtare, restorante, ambiente argëtimi dhe shërbime mikpritjeje. Stadiumi do të ketë një qendër mediatike prej rreth 2.000 metrash katrorë, me një amfiteatër me 320 vende.
Do të ndërtohen edhe rreth 1.000 metra katrorë zyra moderne me pamje nga Gjiri Saronik, si dhe të paktën 1.800 vende parkimi.
Projekti përfshin më shumë se 100 suita VIP dhe një sistem të modernizuar për lëvizjen e spektatorëve. Sipas planit, stadiumi do të pajiset me 32 shkallë lëvizëse, 60 ashensorë, 20 shkallë të dyfishta dhe 70 hyrje për publikun.
Pas miratimit të ndryshimeve të nevojshme ligjore, përfundimit të studimeve dhe sigurimit të lejeve, punimet kryesore pritet të nisin në maj të vitit 2027.
Ndërtimi parashikohet të zgjasë rreth dy vjet.
Kostoja e projektit vlerësohet në 250 milionë euro, ndërsa financimin e tij kanë marrë përsipër presidenti dhe klubi Olympiacos.
Futbolli mes traditës dhe biznesit miliardësh
Kohët kanë ndryshuar dhe bashkë me to po ndryshojnë edhe stadiumet.
Nga hapësira të thjeshta sportive, ku tifozët mblidheshin për të mbështetur skuadrat e tyre, stadiumet po shndërrohen në komplekse moderne që ndërthurin sportin, teknologjinë, tregtinë dhe argëtimin.
Brezat e rinj nuk i kanë përjetuar atmosferat e stadiumeve të vjetra, si velodromi i Neo Faliros, fusha historike në bulevardin Alexandras apo stadiumi i dikurshëm në zonën e Sintrivanit në Selanik.
Këto vende tashmë i përkasin historisë së futbollit, së bashku me kujtimet dhe sukseset që kanë shënuar.
Megjithatë, modernizimi sjell edhe një kontrast. Investitorët llogarisin kostot, të ardhurat dhe përfitimet ekonomike të çdo hapësire, ndërsa emocionet që përjetojnë tifozët në tribuna nuk mund të maten me të njëjtët tregues.
Gëzimi i futbollit mbetet një përvojë me vlerë të veçantë për mbështetësit e skuadrave. Ndryshimi është se në stadiumet e së ardhmes, ata do ta përjetojnë atë me më shumë rehati, teknologji dhe kushte më të mira për të ndjekur ndeshjet.
