Kongresi i SHBA-së ka arritur në përfundimin se gjendja e demokracisë në Ballkanin Perëndimor paraqet shqetësime serioze, ndërsa kushtet në të cilat mbahen zgjedhjet në disa vende të rajonit konsiderohen të padrejta. Këto vlerësime janë pjesë e Aktit të Demokracisë dhe Prosperitetit të Ballkanit Perëndimor, i cili u miratua javën e kaluar nga Dhoma e Përfaqësuesve të SHBA-së.
Akti është pjesë e Aktit të Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare (NDAA) për Vitin Fiskal 2026 i cili u miratua me 312 vota pro dhe 112 kundër dhe u firmos nga Presidentit Donald Trump.
Ndryshe nga rezolutat e mëparshme deklarative, ky akt krijon një kornizë ligjore detyruese, duke i bërë dispozitat e tij të zbatueshme për Departamentin e Shtetit të SHBA-së dhe Pentagonin, si dhe duke përcaktuar qartë politikën amerikane ndaj Ballkanit Perëndimor.
Legjislacioni e përcakton Ballkanin Perëndimor si një rajon thelbësor për paqen, stabilitetin dhe prosperitetin në Evropë, por njëkohësisht thekson se korrupsioni, përfshirë edhe në nivele të larta politike, si dhe fushatat e dezinformimit, përbëjnë kërcënime serioze që dëmtojnë institucionet demokratike dhe integritetin zgjedhor.
Në këtë kontekst, rajoni identifikohet si një hapësirë ku korrupsioni dhe dezinformimi përhapen në mjedise politike të karakterizuara nga kontrolli autokratik ose konflikti i thellë partiak, duke përbërë një pengesë të madhe për zhvillimin ekonomik dhe politik.
Një nga dispozitat kryesore të aktit është vendosja e sanksioneve. Presidenti i SHBA-së kërkon që, brenda 90 ditëve nga hyrja në fuqi e ligjit, të ndërmerren masa ndëshkuese ndaj çdo individi të huaj të përfshirë në korrupsion që lidhet me Ballkanin Perëndimor.
Sanksionet parashikohen gjithashtu për individë ose politika që kërcënojnë paqen, sigurinë, stabilitetin, proceset demokratike apo integritetin territorial të vendeve të rajonit, si dhe për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut. Masat mund të përfshijnë ngrirjen e aseteve dhe revokimin e vizave.
Në të njëjtën kohë, Sekretari i Shtetit i SHBA-së është i mandatuar të forcojë Nismën Kundër Korrupsionit, përmes programeve ekzistuese dhe të reja, duke përfshirë asistencën teknike, trajnimin dhe ndarjen e praktikave më të mira me agjencitë e zbatimit të ligjit, institucionet gjyqësore dhe organet përkatëse, me fokus të veçantë në luftimin e korrupsionit politik dhe ruajtjen e integritetit zgjedhor.
Çfarë u konstatua nga Kongresi Amerikan:
(1) Vendet e Ballkanit Perëndimor (Republika e Shqipërisë, Bosnje dhe Hercegovina, Republika e Kosovës, Mali i Zi, Republika e Maqedonisë së Veriut dhe Republika e Serbisë) përbëjnë një rajon pluralist dhe shumëetnik në zemër të Europës, i cili është thelbësor për paqen, stabilitetin dhe prosperitetin e këtij kontinenti.
(2) Paqja, stabiliteti dhe prosperiteti i vazhdueshëm në Ballkanin Perëndimor janë të lidhura drejtpërdrejt me mundësitë për përparim demokratik dhe ekonomik që u ofrohen qytetarëve dhe banorëve të këtyre gjashtë vendeve.
(3) Është në interes të përbashkët të Shteteve të Bashkuara dhe vendeve të Ballkanit Perëndimor të promovojnë rritje dhe zhvillim ekonomik të qëndrueshëm dhe të stabilizuar në rajon.
(4) Reformat dhe procesi i integrimit në Bashkimin Europian, të ndjekura nga vendet e Ballkanit Perëndimor, kanë çuar në përparim të ndjeshëm demokratik dhe ekonomik në rajon.
(5) Pavarësisht progresit ekonomik, normat e varfërisë dhe papunësisë në Ballkanin Perëndimor mbeten më të larta sesa në vendet fqinje të Bashkimit Europian.
(6) Emigrimi masiv, veçanërisht i të rinjve, po ndikon ndjeshëm në strukturën demografike të çdo vendi të Ballkanit Perëndimor, duke sjellë rënie të popullsisë në të gjashtë vendet.
(7) Zbatimi i reformave kyçe ekonomike dhe të qeverisjes mund të ndihmojë në krijimin e mundësive për investime dhe punësim në Ballkanin Perëndimor, veçanërisht për të rinjtë, si dhe të sigurojë mjete të fuqishme për zhvillim ekonomik dhe për nxitjen e pjesëmarrjes më të gjerë në proceset politike që rrisin mirëqenien për të gjithë.
(8) Përpjekjet ekzistuese për bashkëpunim ekonomik rajonal, si Tregu i Përbashkët Rajonal, Procesi i Berlinit dhe Nisma “Open Balkan”, kanë potencialin të përmirësojnë kushtet ekonomike në Ballkanin Perëndimor, duke promovuar njëkohësisht përfshirjen dhe transparencën.
(9) Departamenti i Tregtisë i Shteteve të Bashkuara, përmes Shërbimit të tij Tregtar të Jashtëm, luan një rol të rëndësishëm në promovimin dhe lehtësimin e mundësive për investime amerikane.
(10) Korrupsioni, përfshirë edhe ndër liderët kryesorë politikë, vazhdon të dëmtojë rëndë Ballkanin Perëndimor dhe përfaqëson një nga pengesat më të mëdha për zhvillimin e mëtejshëm ekonomik dhe politik të rajonit.
(11) Fushatat e dezinformimit që synojnë Ballkanin Perëndimor minojnë besueshmërinë e institucioneve demokratike të rajonit, përfshirë integritetin e proceseve zgjedhore.
(12) Cenueshmëria ndaj sulmeve kibernetike ose ndaj infrastrukturës së teknologjisë së informacionit dhe komunikimit rrit rreziqet për funksionimin e qeverive dhe ofrimin e shërbimeve publike.
(13) Komanda Kibernetike e Shteteve të Bashkuara, Departamenti i Shtetit dhe agjenci të tjera federale luajnë një rol kritik në mbrojtjen e interesave të sigurisë kombëtare të SHBA-së, përfshirë edhe përmes dislokimit të ekipeve kibernetike “hunt forward”, me kërkesë të vendeve partnere, për të forcuar mbrojtjen e tyre kibernetike.
(14) Sigurimi i rrjeteve kibernetike dhe i infrastrukturës së teknologjisë së informacionit dhe komunikimit, brenda dhe jashtë vendit, është një prioritet i sigurisë kombëtare për Shtetet e Bashkuara, gjë që reflektohet në zyrat dhe programet e shumta qeveritare që mbështesin sigurinë kibernetike.
(15) Korrupsioni dhe dezinformimi përhapen më lehtë në mjedise politike të karakterizuara nga kontroll autokratik ose konflikt i theksuar partiak.
(16) Varësia e vendeve të Ballkanit Perëndimor nga burimet ruse të karburanteve fosile dhe gazit natyror i lidh ekonomitë dhe politikat e tyre me Federatën Ruse dhe pengon aspiratat e tyre për integrim europian.
(17) Ulja e varësisë së Ballkanit Perëndimor nga furnizimet ruse me gaz natyror dhe karburante fosile është në interesin kombëtar të Shteteve të Bashkuara.
(18) Rritja e ndikimit të Kinës në Ballkanin Perëndimor mund të ketë gjithashtu një ndikim negativ në konkurrencën strategjike, demokracinë dhe integrimin ekonomik me Europën.
