Nga Rigels Seliman
Empatia, besa dhe nevoja për të dëgjuar qytetarët. Janë tre fjalët që kanë dominuar ligjërimin politik këto ditë, pas mesazheve të Kryeministrit Edi Rama. Nuk janë thjesht terma të një fjalimi apo pjesë e një strategjie të re komunikimi. Janë tre koncepte që prej shekujsh qëndrojnë në themel të filozofisë politike dhe të artit të qeverisjes. Historia ka treguar se shtetet nuk bëhen të forta vetëm nga ligjet, ekonomia apo infrastruktura, por nga besimi që qytetarët kanë tek institucionet e tyre.
“Dashuria dhe dhembshuria janë domosdoshmëri, jo luks. Pa to, njerëzimi nuk mund të mbijetojë.” – Dalai Lama.
Kjo thënie nuk i përket vetëm jetës shpirtërore. Ajo është po aq e vlefshme edhe për politikën. Një pushtet që nuk njeh dhembshurinë, që nuk kupton shqetësimet e njerëzve dhe nuk ndien hallet e tyre, mund të jetë i fortë përkohësisht, por nuk mund të jetë kurrë i madh. Fuqia e një qeverie nuk matet vetëm nga vendimet që merr, por edhe nga aftësia për të kuptuar ata në emër të të cilëve qeveris.
Prandaj, kur pas trembëdhjetë vitesh në drejtimin e vendit Kryeministri Edi Rama zgjedh të flasë për empatinë, besën dhe nevojën për të dëgjuar qytetarët, është e natyrshme që kjo të tërheqë vëmendjen. Janë tri vlera që nuk duhej të mungonin asnjëherë në një qeverisje demokratike. Nëse kjo është një kthesë e sinqertë, atëherë ajo meriton të vlerësohet. Sepse, siç thotë urtësia popullore shqiptare, më mirë vonë se kurrë.
Empatia nuk është dobësi. Përkundrazi, ajo është një nga format më të larta të inteligjencës njerëzore dhe politike. Të qeverisësh me empati do të thotë të shohësh përtej shifrave, përtej raporteve dhe statistikave. Do të thotë të kuptosh ankthin e pensionistit që pret pensionin, shqetësimin e të riut që kërkon mundësi në vendin e tij, sfidat e sipërmarrësit, hallin e fermerit dhe pasiguritë e familjeve shqiptare. Një shtet që nuk arrin të kuptojë qytetarin, herët a vonë humbet lidhjen me të.
Por empatia, sado e rëndësishme të jetë, nuk mjafton pa besën. Për shqiptarët, besa është më shumë se një fjalë. Është një kod nderi, një kontratë morale dhe një premtim që mbahet edhe kur është i vështirë për t’u mbajtur. Pikërisht për këtë arsye, kur fjala “besë” hyn në fjalorin e qeverisjes, ajo krijon pritshmëri shumë më të mëdha sesa një reformë apo një projekt administrativ. Sepse besa nuk ndërtohet me deklarata. Ajo ndërtohet me transparencë, me përgjegjësi, me drejtësi dhe me mbajtjen e fjalës së dhënë. Vetëm atëherë qytetarët fillojnë të besojnë jo vetëm tek individi që qeveris, por edhe tek vetë shteti. Megjithatë, empatia dhe besa nuk mund të kenë kuptim pa një element të tretë: dëgjimin e qytetarëve.
Filozofi britanik John Stuart Mill, një nga mendimtarët më të mëdhenj të demokracisë liberale, shkruante se një pushtet që nuk dëgjon mendimin ndryshe rrezikon të humbasë kontaktin me të vërtetën. Për Mill-in, forca e demokracisë nuk qëndronte te heshtja e qytetarëve, por te liria për t’i dëgjuar ata, edhe kur nuk bien dakord me qeverinë. Pikërisht këtu qëndron edhe madhështia e një demokracie: jo te mungesa e kritikës, por te aftësia për ta pranuar atë.
Një qeveri që dëgjon nuk humbet autoritetin. Përkundrazi, fiton legjitimitet. Sepse qytetarët nuk kërkojnë një qeveri të pagabueshme. Ata kërkojnë një qeveri që di të dëgjojë, të reflektojë dhe, kur është e nevojshme, të korrigjojë vendimet e saj. Dëgjimi nuk është dobësi; është pjekuri institucionale. Në këtë filozofi të lidershipit gjejmë edhe një nga mësimet më të bukura të Nelson Mandelës. Ai thoshte se “një udhëheqës është si bariu: qëndron prapa tufës, duke i lënë më të zotët të ecin përpara, ndërsa kujdeset që askush të mos mbetet pas.” Ky është modeli i liderit që nuk sundon me zë të lartë, por udhëheq me besim. Një lider nuk bëhet i madh sepse flet më shumë se të tjerët, por sepse dëgjon më shumë se të tjerët.
Nëse i bashkojmë këto tri filozofi, mesazhi bëhet i qartë. Dalai Lama na kujton se pa dhembshuri nuk ka njerëzi. John Stuart Mill na mëson se pa dëgjuar mendimin ndryshe nuk ka demokraci. Nelson Mandela na tregon se pa përulësi dhe pa besim nuk ka lidership të vërtetë. Të tre, secili në mënyrën e vet, flasin për të njëjtën gjë: pushteti nuk fiton madhështi duke u larguar nga njerëzit, por duke u afruar me ta.
Prandaj, fakti që pas më shumë se një dekade në pushtet Kryeministri Rama zgjedh të vendosë në qendër të ligjërimit empatinë, besën dhe dëgjimin e qytetarëve, mund të lexohet si një moment reflektimi politik. Është një pranim se qeverisja nuk mund të mbështetet vetëm te vendimmarrja, por edhe te marrëdhënia njerëzore me qytetarin. Kjo nuk është shenjë dobësie. Përkundrazi, mund të jetë shenjë pjekurie politike, nëse pasohet nga veprime konkrete. Natyrisht, historia na ka mësuar se politika nuk gjykohet nga fjalët, por nga veprat. Fjalimet frymëzojnë, por janë vendimet ato që ndërtojnë besimin. Prandaj sfida nuk është të flitet për empatinë, besën apo dëgjimin. Sfida është që këto të shndërrohen në kulturë qeverisjeje. Empatia duhet të shihet në mënyrën se si merren vendimet. Besa duhet të provohet me mbajtjen e premtimeve. Dëgjimi duhet të përkthehet në politika që burojnë nga zëri i qytetarëve dhe jo vetëm nga zyrat e administratës.
Në fund, madhështia e një lideri nuk matet vetëm nga sa kohë qëndron në pushtet, por nga aftësia për të reflektuar, për të korrigjuar dhe për të rikthyer besimin. Nëse filozofia e empatisë, besës dhe dëgjimit do të kthehet në filozofi të përditshme të qeverisjes, atëherë ajo mund të shënojë një kapitull të ri në marrëdhënien mes shtetit dhe qytetarëve. Dhe nëse ky reflektim vjen pas trembëdhjetë vitesh, urtësia popullore shqiptare mbetet po aq e mençur sa gjithmonë: më mirë vonë se kurrë. Historia nuk do të mbajë mend vetëm fjalët. Ajo do të gjykojë nëse empatia u kthye në ndjeshmëri, besa në besim dhe dëgjimi i qytetarëve në mënyrën e re të qeverisjes.
