Izraelitët u drejtohen kutive të votimit në zgjedhje që konsiderohen ndër më të rëndësishmet në historinë e vendit. Rreth 70 mijë qytetarë raportohet se janë kthyer nga jashtë për të votuar, ndërsa gjysmë milioni të tjerë do të marrin pjesë për herë të parë në një proces zgjedhor.
Sondazhet e publikuara të premten tregojnë se kryeministri Benjamin Netanyahu dhe ish-shefi i ushtrisë Gadi Eisenkot janë pothuajse në barazim në garën për drejtimin e qeverisë.
Megjithatë, asnjëri prej blloqeve politike nuk parashikohet të sigurojë 61 vendet e nevojshme në parlament për të krijuar një shumicë qeverisëse. Kjo mund ta përfshijë Izraelin në negociata të gjata politike, që mund të zgjasin me javë ose muaj.
Sistemi proporcional zgjedhor i Izraelit ka bërë që qeveritë të formohen gjithmonë përmes koalicioneve. Edhe në të kaluarën, negociatat për pushtetin kanë prodhuar aleanca të papritura, por këtë herë ndarjet politike janë veçanërisht të thella.
Eisenkot, i cili drejton partinë e re Yashar, është figura kryesore e të ashtuquajturit bllok i ndryshimit. Ky grupim përfshin parti me qëndrime të ndryshme ideologjike, por që bashkohen rreth synimit për të larguar Netanyahun nga pushteti.
Në këtë bllok bëjnë pjesë edhe ish-kryeministri Naftali Bennett dhe Avigdor Lieberman, dy politikanë të djathtë me qëndrime të ashpra për sigurinë, si dhe ish-gjenerali Yair Golan, i cili përfaqëson të majtën.
Nga ana tjetër, Netanyahu, i cili e mori për herë të parë drejtimin e qeverisë në vitin 1996, mbështetet te një aleancë me partitë e ekstremit të djathtë dhe ato ultraortodokse hebraike, që përbëjnë edhe koalicionin e tij aktual qeverisës.
Në zgjedhje marrin pjesë gjithashtu dy blloqe partish arabe. Arabët përbëjnë rreth një të pestën e popullsisë së Izraelit dhe shumë prej tyre identifikohen si qytetarë palestinezë të Izraelit. Votat e këtyre partive mund të luajnë rol vendimtar në krijimin e shumicës parlamentare, megjithëse pothuajse të gjitha partitë kryesore hebraike kanë përjashtuar mundësinë e bashkëpunimit me to.
Siguria dhe sulmet e 7 tetorit në qendër të fushatës
Çështja e sigurisë kombëtare ka dominuar fushatën zgjedhore. Opozita e ka kritikuar ashpër Netanyahun për dështimin e institucioneve të sigurisë për të parandaluar sulmet e udhëhequra nga Hamasi më 7 tetor, gjatë të cilave u vranë rreth 1.200 persona dhe 251 të tjerë u morën peng dhe u dërguan në Gaza.
Partitë opozitare kërkojnë ngritjen e një komisioni të pavarur hetimor për të shqyrtuar përgjegjësitë lidhur me këto sulme. Netanyahu e ka kundërshtuar prej kohësh këtë kërkesë, duke argumentuar se një komision i tillë do të ishte i njëanshëm kundër tij.
Opozita ka ngritur gjithashtu shqetësime për gjendjen e demokracisë në vend, duke përmendur procesin gjyqësor ndaj Netanyahut për akuza korrupsioni, të cilat ai i mohon, si dhe planet e diskutueshme për reformimin e sistemit gjyqësor. Këto reforma shkaktuan protesta masive në Izrael përpara sulmeve të 7 tetorit.
Pavarësisht kritikave, Netanyahu e ka përqendruar fushatën te imazhi i tij si garantues i sigurisë kombëtare. Ai ka theksuar rezultatet ushtarake të Izraelit në konfliktet e Lindjes së Mesme dhe marrëdhëniet e ngushta me presidentin amerikan Donald Trump.
Irani dhe përplasjet për politikën e sigurisë
Në ditët e fundit të fushatës, tensionet me Iranin janë kthyer në një tjetër temë kryesore.
Televizioni izraelit Channel 12 raportoi të dielën se Netanyahu kishte kërkuar ndërmarrjen e një operacioni ushtarak në prag të zgjedhjeve, i cili mund të shkaktonte një përballje me Iranin. Sipas raportimit, shefi i ushtrisë izraelite, Eyal Zamir, e kishte kundërshtuar këtë nismë.
Një ditë më vonë, CNN raportoi se Netanyahu ishte përpjekur të bindte presidentin Trump të autorizonte sulme të reja kundër Iranit, por presidenti amerikan nuk kishte dhënë miratimin. Netanyahu i mohoi të dyja raportimet.
Kryeministri izraelit tërhoqi gjithashtu vëmendjen pasi publikoi një imazh të krijuar me inteligjencë artificiale, ku paraqitej një shpërthim bërthamor në Tel Aviv. Ai paralajmëroi se vetëm drejtimi i tij mund ta mbronte Izraelin në rast se Irani siguronte armë bërthamore.
Eisenkot reagoi duke e cilësuar sjelljen e Netanyahut si “histerike”.
Shërbimi ushtarak, një tjetër çështje që ndan shoqërinë
Një tjetër temë e rëndësishme e fushatës është shërbimi i detyrueshëm ushtarak për burrat hebrenj ultraortodoksë.
Qeveria e Netanyahut nuk ka zbatuar vendimin e Gjykatës së Lartë që kërkon përfshirjen në shërbimin ushtarak edhe të burrave ultraortodoksë që studiojnë me kohë të plotë në institucionet fetare.
Kjo çështje ka shkaktuar përplasje të forta në shoqërinë izraelite, veçanërisht në një periudhë kur mijëra qytetarë të tjerë janë mobilizuar për të marrë pjesë në luftërat e viteve të fundit.
Sa i përket Gazës, Eisenkot mban qëndrime kryesisht të ngjashme me Netanyahun. Ai ka premtuar t’i japë fund sundimit të Hamasit në territor brenda 18 muajve, përmes një plani paqeje të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara ose, nëse do të jetë e nevojshme, përmes ndërhyrjes ushtarake.
Izraeli ka vazhduar të kryejë sulme pothuajse çdo ditë në Gaza, pavarësisht marrëveshjes së armëpushimit të arritur vitin e kaluar, duke deklaruar se objektivat e tij janë pjesëtarët e Hamasit.
Çështja palestineze dhe e ardhmja e Bregut Perëndimor
Eisenkot mbështet në përgjithësi vendbanimet izraelite në Bregun Perëndimor të pushtuar, të cilat konsiderohen të paligjshme sipas së drejtës ndërkombëtare.
Megjithatë, ai ka deklaruar se synon të ndërmarrë masa kundër kolonëve ekstremistë hebrenj, sulmet e të cilëve kanë arritur nivele rekord, sipas të dhënave të Kombeve të Bashkuara.
Ai ka folur gjithashtu për krijimin e kushteve që palestinezët të kenë një formë autonomie ose një strukturë të ngjashme me shtetin, por me kompetenca të kufizuara dhe nën kontrollin përfundimtar të sigurisë nga Izraeli.
Ndërkohë, zgjidhja me dy shtete, që parashikon krijimin e një shteti të pavarur palestinez krahas Izraelit, pothuajse është zhdukur nga debati kryesor politik izraelit.
Mundësia që partitë arabe të mbështesin në mënyrë joformale një qeveri pakice të drejtuar nga Eisenkot mbetet një nga skenarët e diskutuar. Megjithatë, Lieberman, një prej aleatëve të mundshëm të tij, ka përjashtuar pjesëmarrjen në një marrëveshje të tillë.
Rezultatet mund të sjellin negociata të gjata
Televizionet izraelite pritet të publikojnë sondazhet e para pas mbylljes së qendrave të votimit të martën, në orën 22:00 sipas kohës lokale, ose 21:00 sipas orës së Shqipërisë.
Këto sondazhe do të japin treguesit e parë për rezultatin, por mund të kenë dallime të konsiderueshme nga numërimi përfundimtar.
Partia Likud e Netanyahut do të ndjekë rezultatet nga Jerusalemi, ndërsa Yashar e Eisenkotit, e themeluar vetëm vitin e kaluar, do të mblidhet në Tel Aviv.
Qindra mijëra ushtarë dhe rezervistë izraelitë do të marrin gjithashtu pjesë në votim. Numërimi i një pjese të madhe të këtyre votave nuk do të fillojë përpara së mërkurës, çka mund të ndikojë në rezultatin përfundimtar, veçanërisht për partitë e djathta që konsiderohen se gëzojnë mbështetje të konsiderueshme mes këtij grupi.
Megjithëse zgjedhjet paraqiten kryesisht si një përballje mes Netanyahut dhe Eisenkotit, nuk përjashtohet që një drejtues tjetër politik të marrë postin e kryeministrit. Kjo mund të ndodhë nëse ndonjë parti vendimtare për formimin e koalicionit kushtëzon mbështetjen me marrjen e drejtimit të qeverisë.
Skenari më i ndërlikuar mbetet një bllokim politik, ku asnjëri prej blloqeve nuk arrin të sigurojë shumicën dhe nuk krijohen kushtet as për një qeveri pakice.
Në një rast të tillë, Izraeli do të detyrohej të zhvillonte zgjedhje të reja, ndërsa Netanyahu do të vazhdonte të ushtronte detyrën e kryeministrit të përkohshëm.
Një situatë e ngjashme ka ndodhur edhe më parë. Nga viti 2019 deri në vitin 2022, Izraeli zhvilloi pesë palë zgjedhje parlamentare, pasi partitë politike nuk arritën të krijonin koalicione të qëndrueshme.
Zgjedhjet e kësaj radhe do të përcaktojnë jo vetëm përbërjen e parlamentit të ardhshëm, por edhe drejtimin e politikave të sigurisë, marrëdhëniet me palestinezët dhe balancat politike të Izraelit në vitet në vijim./Përshtatur nga “BBC”
